Stel je even voor: de aarde is kaal en dor, maar je hebt een druppel water nodig om te overleven. Op Mars was het lang geleden misschien wel zo. De meest hardnekkige vraag was altijd: hoe konden microben het overleven met die intense, moordende UV-straling vanaf de kille oppervlakte? We dachten dat de dunne atmosfeer een onoverkomelijke barrière was. Maar een nieuwe studie suggereert dat we de natuurlijke zonnebrandcrème van de Rode Planeet over het hoofd zagen.
Wetenschappers in Brazilië hebben ontdekt dat een specifieke component in het oude Martiaanse water – ijzerionen – wonderen verrichtte. Dit is geen vergezochte theorie meer; het is nu wetenschappelijk onderbouwd. Als je wilt begrijpen waar we moeten zoeken naar buitenaards leven, moet je weten hoe die oude tijden precies werkten.
De dodelijke vijand: UV-C straling
De zon is hier op aarde onze grote vriend, maar op Mars is de zon een vijand. De atmosfeer van de Rode Planeet is zo dun dat het schadelijke Ultraviolet type C (UV-C) de grond bereikt. Dit type straling breekt direct DNA af. Voor de leveden die we kennen, is dit een instant executie.
Het is alsof je een tere kamerplant midden in de brandende zon van onze zomer zet, maar dan met extreme versnelling. De natuur moest een oplossing bieden, en dat deed ze blijkbaar via het water zelf. Veel onderzoekers keken naar de bodem (regoliet), maar de sleutel lag in de vloeistof.
De ‘theeset’-test met gist
Wat ik erg sterk vind aan dit onderzoek, is de eenvoudige aanpak. De onderzoekers gebruikten niet meteen extreem complexe bacteriën. Ze kozen voor Saccharomyces boulardi, een soort gist die we hier op aarde routinematig gebruiken om onze darmen te herstellen nadat we zware antibiotica hebben geslikt. Het is dus een robuuste overlever, maar wel relatief gevoelig voor UV-stress.
Ze mengden de gist in water met verschillende concentraties ijzerionen (Fe³⁺) en zetten dit bloot aan gesimuleerde Martiaanse UV-straling. Wat ze zagen was opmerkelijk. De ijzerionen gedroegen zich als een perfect filter.
- Lage ijzerconcentratie: Gist overleeft maar net; de populatie sterft langzaam uit.
- Gemiddelde ijzerconcentratie: De overlevingskans stijgt drastisch.
- Hoge concentratie: De microben konden zich blijven vermenigvuldigen, omdat de sterfte door straling gecompenseerd werd.
Dit betekent dat zelfs een relatief ondiepe plas op Mars een veilige kraamkamer kon zijn voor primitief leven.
Hoe diep moest je zijn om veilig te blijven?
Het model dat de wetenschappers hebben gebouwd, is briljant omdat je het kunt ‘afstemmen’. Je kunt de straling aanpassen of de hoeveelheid ijzer variëren. Toen ze dit model toepasten op de beroemde, oude meren op Mars (zoals recentelijk onderzocht bij de Jezero-krater), kwamen ze tot verrassende dieptematen.
Voor de geteste gist was een diepte van **slechts 1 centimeter** al voldoende bescherming. Voor een taaiere bacterie, de Acidithiobacillus ferrooxidans, die bekend staat om zijn overlevingsdrang, was **één meter** diep al genoeg om de harde UV-stralen te blokkeren.
Dit is cruciaal. Als we denken aan de Nederlandse polders: die zijn diep, maar de Martiaanse ‘plassen’ met ijzerrijk water waren blijkbaar al effectieve schuilplaatsen. Het bewijs van mineralen zoals jarosiet op Mars (dat alleen in zuur, waterig en ijzerrijk milieu ontstaat) ondersteunt dit idee nu nog sterker.
Wat experts zeggen over deze ontdekking
Het is altijd geruststellend als internationale experts het werk van een onderzoeksteam bevestigen. Zelfs voormalig NASA-chef James Green zag het potentieel in, en merkte op dat leven altijd een weg vindt om te overleven, zelfs boven de ozonlaag op aarde.
Wat mij hier het meest bijstaat, is de lof voor de Braziliaanse wetenschappers. Ze plaatsen Zuid-Amerika nu stevig op de kaart van de astrobiologie. Ze bewijzen dat je geen miljardenbudgetten nodig hebt om fundamentele vragen te beantwoorden; je hebt slimme, gerichte experimenten nodig.
Onthoud dit: In de zoektocht naar buitenaards leven moeten we niet alleen naar de ‘habitabele zone’ kijken, maar ook naar de chemische samenstelling van het water in die zones.
Wat denk jij? Zouden we op Mars al levende, zij het microscopisch kleine wezens kunnen vinden die zich verstoppen in ijzerhoudende modderputten?
