Stel je voor: je stuurt een hightech onderwaterrobot kilometers diep onder een van de meest onbegaanbare plekken op aarde, en dan... stilte. Precies dit gebeurde deze winter bij de Dotson-ijskap in West-Antarctica. Wat de robot daarvoor ontdekte, verandert hoe wetenschappers kijken naar smeltende gletsjers. Je leest dit nu omdat de manier waarop ijs smelt fundamenteel anders is dan we dachten, en dat heeft directe gevolgen voor de zeespiegel.
Wat zag de Hugin onder de ijskap?
Het was geen monotone, vlakke onderwaterwereld onder de Dotson-ijskap. Een internationaal team stuurde de autonome onderwaterdrone (een Hugin) tot 17 kilometer ver onder het ijs door de Amundsenzee. De drone bracht gedetailleerde kaarten terug van het 'plafond' van de oceaan.
Het antarctische patroon doorbroken
Wat ze zagen, paste niet bij het simpele beeld van 'overal smelt het gelijkmatig'. In plaats daarvan ontdekten ze duidelijke structuren die wijzen op complexe interacties tussen oceaanstromingen en ijs. Denk niet aan een glad oppervlak, maar aan een onderwaterlandschap met structuren die je normaal alleen op land zou verwachten.
- Terrassen: Platte vlakken van 200 tot 2000 meter breed, afgewisseld met ‘muren’ van een halve tot vijf meter hoog. Ze lijken op gestapelde trappen, van onderaf in het ijs gehouwen.
- 'Tranenvormen' (Teardrops): Aan de westkant vonden ze een heel ander patroon: langwerpige, omhoog geërodeerde geulen, soms wel 300 meter lang. Deze zijn niet aan de oppervlakte te zien.
- Beroerde breuken: Grootschalige scheuren in het ijs die lokaal veel sneller aan de basis eroïderen.
Waarom deze patronen ertoe doen
Als je een oude koelkast ontdooit, smelt het ijs overal even snel, toch? Zo dachten velen dat het ook met gletsjers ging. Maar de Dotson-data bewijzen het tegendeel. Het smeltproces wordt gedicteerd door lokale oceanografie, alsof je verschillende kranten bij verschillende delen van het ijs legt.
Twee snelheden van smelten
Wetenschappers koppelen de asymmetrie aan twee verschillende oceaanregimes:
- Oostkant: Hier komt relatief warm en zout water binnen via een diep kanaal. Het ijs is hier dikker (300-400m) en smelt met ongeveer 1 meter per jaar aan de basis.
- Westkant: Hier domineert een snellere, koudere stroom. Het ijs is hier dunner (circa 250m) en hier zien we een gemiddelde smeltefrequentie van wel 15 meter per jaar!
Het geheim zit in de turbulentie. In het westen zorgt wrijving (schuifkrachten) tussen het water en het ijs ervoor dat warmte veel efficiënter naar beneden wordt getransporteerd, bijna alsof je het ijs met een hogedrukreiniger bewerkt.
De mysterie rond de verdwenen robot
Onder honderden meters ijs bestaat geen GPS-dekking en ook geen radioverbinding. De robot voert zijn missie uit en komt pas terug naar het oppervlak om de verzamelde data vrij te geven. Tijdens een laatste duik in februari 2024 kwam de Hugin echter niet terug.
Het team moest de kostbare drone achterlaten, hoogstwaarschijnlijk gevangen onder de ijsmassa. Dit verlies onderstreept de extreme uitdagingen van dit soort onderzoek. Desondanks stomen de onderzoekers door: een vervangende robot staat al klaar.
Deze structuren – de trappen en tranen – zijn cruciaal. Ze wijzen op plekken waar de hittetransfer geconcentreerd is. Als we de zeespiegelstijging accuraat willen voorspellen, moeten we deze lokale hotspots in de modellen meenemen, anders blijven onze voorspellingen te optimistisch.
Wat denk jij: welke onzichtbare processen ergens anders in de wereld houden we nog meer over het hoofd, net als deze structuren onder het Antarctische ijs?
