Dat felle punt aan de januarilucht is geen verdwaalde ster; het is de koning van de planeten, Jupiter, die nu perfect op één lijn ligt met de Aarde en de Zon. Je hebt misschien gemerkt dat hij de laatste tijd bijzonder helder schijnt. Dit fenomeen, de oppositie, gebeurt niet vaak genoeg om te negeren. Dit is je beste kans om de gasreus in detail te zien totdat 2027.
Wat is oppositie en waarom is dit moment uniek?
In de astronomie spreken we van 'oppositie' wanneer een planeet zich aan de tegenovergestelde kant van de Aarde van de Zon bevindt. Simpel gezegd: de Aarde staat tussen Jupiter en de Zon in. Hierdoor wordt Jupiter extreem fel verlicht en staat hij de hele nacht aan de hemel.
Waarom 2027? Simpelweg door de manier waarop planeten in hun elliptische banen bewegen. De Aarde is sneller, maar omdat de afstanden in de ruimte gigantisch zijn, duurt het even voordat de banen weer perfect samenvallen voor zo'n heldere confrontatie. Veel mensen zien dit kosmische schouwspel over het hoofd omdat ze niet weten wanneer ze moeten kijken.
De onzichtbare dans van Kepler
Oude astronomen hadden een hoofdbreker met het vaststellen van de jaren en standen. Ons 'gewone' kalenderjaar wijkt net af van het siderische of tropische jaar. Dit zie je terug in hoe planeten bewegen. Jupiter houdt zich, ondanks zijn massa, vrij netjes aan de wetten van Kepler:
- Zijn baan is een ellips, geen perfecte cirkel.
- Hij beweegt sneller wanneer hij dichter bij de zon is (perihelium).
Dankzij moderne wiskunde berekenen we de oppositie tot op de seconde nauwkeurig. De absolute piek in helderheid was technisch gezien al op 9 januari, met een afstand van 'slechts' 591 miljoen kilometer in 2022. Dit keer kijken we naar 633 miljoen kilometer, wat nog steeds spectaculair is.
Hoe je deze hemelse reus op de Nederlandse avondhemel spot
Geen professionele telescoop nodig om dit mee te maken. Als je in Nederland woont, is de kans groot dat je een heldere nacht hebt. Jupiter is nu zo extreem helder dat je hem niet kunt missen. Hij rijst op rond zonsondergang in het oosten en blijft de hele nacht zichtbaar tot de ochtendgloed.
Locatiegids voor de nachtkijker:
- Zoekrichting: Kijk naar het oosten na 20:00 uur, dan zie je hem opkomen.
- Constellatie: Hij bevindt zich momenteel in de buurt van de Tweelingen (Gemini).
- Herkenning: Hij is het helderste object aan de hemel, feller dan de meeste sterren en zonder te twinkelen.
Een leuk weetje: de stand van de maan beïnvloedt je waarneming. Gelukkig staat de maan nu in de laatste kwartierstand, wat betekent dat hij minder fel is en de lucht niet te veel verstoort. Perfect voor beginners.
Jouw Mobiele Telescoop Uitdaging
Hoewel je Jupiter met het blote oog ziet als een schitterende 'ster', wil je misschien de banden of (als je een goede telescoop hebt) de vier grootste manen (de Galileïsche manen) zien. Hier is een pro-tip die veel mensen met een smartphone overslaan:
Gebruik een simpele smartphonehouder of een ministatiefje (die je voor een tientje koopt) om je telefoon stil te houden. Zelfs met de beste ingebouwde nachtmodus, maakt beweging de foto wazig. Hoe stabieler de camera, hoe meer detail je uit de lichtvervuiling van de stad kunt persen. Ik merkte dat zelfs een klein statiefje het verschil maakte tussen een vage vlek en een herkenbare schijf.
Dit is een moment dat de komende vijf jaar niet in deze helderheid terugkomt. Geniet van de koning van de planeten terwijl hij de nacht overheerst. Wat is het meest fascinerende dat jij ooit met het blote oog aan de nachthemel hebt gezien?
