Het is een tafereel dat je niet elke winter ziet: perfect gevormde, concentrische ijsringen die op het water lijken alsof ze er met een passer zijn getekend. Afgelopen week verschenen deze fascinerende structuren op een bijarm van de Donau bij Szigetszentmiklós. Dit is geen magie, maar pure, koude hydrodynamica. Als je dit ziet, weet je dat de koudste periode van het jaar eraan komt. Je wilt weten hoe dit exact gebeurt, want het is een zeldzaam natuurverschijnsel dat weinig mensen in het echt zien.
Wat je ziet is een bevroren draaikolk
Toen ik de beelden voor het eerst zag, dacht ik direct aan een hoax – zó onnatuurlijk leken de patronen. Maar na uitleg van de lokale waarnemers wordt duidelijk dat we hier getuige zijn van een momentopname van bewegend water, dat plotseling is ‘ingevroren’ in de tijd. Dit soort spiraalvormige en cirkelvormige patronen zijn simpelweg afdrukken van de waterbeweging zelf.
De truc zit hem in de stroming en de temperatuur
De sleutel tot deze ijsringen ligt in de combinatie van een koude oppervlakte en nog langzaam stromend water daaronder. In Nederland, waar we de sloten en plassen ook zien dichtvriezen, zien we dit nauwelijks zo perfect, omdat onze waterlopen minder meanderen dan die Donau-arm.
De Donau-arm had door eilandjes en de kronkelige kustlijn talloze kleine wervelingen of draaikolken. Dit is wat er gebeurde:
- Centrum van de draaikolk: Hier kwam iets warmer water omhoog, waardoor het ijs langzamer vormde. Dit resulteerde in dunnere plekken of zelfs tijdelijk open water.
- Rand van de draaikolk: Aan de buitenranden van de werveling kon het oppervlaktewater sneller bevriezen, wat dikkere ijsringen creëerde.
De fotograaf heeft letterlijk de structuur van de stroming vastgelegd op het moment dat de temperatuur onder nul doortrok.
Waarom je hier niet op moet lopen (ondanks de schoonheid)
Dat deze ringen visueel zo intrigerend zijn, komt door het contrast tussen de dikkere en dunnere ijsoppervlakken. De donkerdere plekken duiden op **dunner ijs** of plekken waar het water net omhoog kwam. Dit is het esthetische aspect, maar het is ook het gevaarlijkste aspect.
Ik heb in mijn tijd als natuurspotter al vaker gezien dat mensen de aantrekkingskracht van perfecte patronen niet kunnen weerstaan. Maar onthoud: de hele structuur is een bewijs van beweging en dus van variabele dikte. Die dunne lijnen zijn *heel* kwetsbaar.
De praktische tip: Als je eenmaal zulke patronen ziet, ga er dan niet te dichtbij of op staan. Denk eraan als een schilderij, niet als een loopbrug. Hoe mooier de tekening, hoe groter de kans op plotselinge doorgangen naar het koude water.
De perfecte, maar breekbare formule
Om dit te laten gebeuren, moeten alle seinen op groen staan. Dit is geen alledaags tafereel. Er moet langdurige kou zijn, maar absoluut geen volledige bevriezing van het gehele wateroppervlak in één keer. Er is een delicate balans nodig tussen rustige stroming en de juiste oppervlaktetemperatuur.
Het is een zeldzaam samenspel van zon, windstilte en de lokale topografie van de rivier. Het is een teken dat de natuur zijn eigen architectuur heeft ontworpen, puur op basis van natuurwetten.
Heb jij weleens zo’n perfect gevormd ijs gezien in een Nederlandse sloot, of was het bij jou in de buurt ook zo'n grijze, ongedifferentieerde vlakte? Deel je ervaringen hieronder!
