Stel je voor: diepe onder de Zwitserse Alpen, waar je normaal volledige stilte verwacht, gaan wetenschappers een kleine aardbeving veroorzaken. Klinkt als sciencefiction, toch? Maar dit is geen filmplot. Het is een serieus, door Europa gefinancierd experiment dat de manier waarop we aardbevingen begrijpen compleet op zijn kop kan zetten.
Dit is geen oefening waarbij je een schudtafel gebruikt. Het gaat om het opwekken van trillingen direct in de aardkorst. Waarom doen ze dit? Omdat we de meest cruciale momenten van een aardbeving – de oorzaak – tot nu toe altijd hebben gemist. Dit project, genaamd FEAR, belooft data te leveren die we nog nooit hebben gehad. En dat is belangrijk, want als we de mechanismen beter snappen, kunnen we misschien ooit beter voorspellen wanneer de aarde echt gaat schudden.
Het geheim van de diepte: Waarom we nu pas inzoomen
Het probleem met traditioneel seismologisch onderzoek, zo merkte ik op toen ik de details bekeek, is de afstand. We meten de gevolgen van aardbevingen vanaf de oppervlakte. Dat is alsof je probeert te begrijpen hoe een motor werkt door alleen naar de uitlaatgassen te kijken.
De onderzoekers, geleid door ETH Zürich en partners uit Rome en Aken, gebruiken het unieke BedrettoLab in de Alpen. Hun doel is simpel maar radicaal: zo dicht mogelijk bij de 'haard' van de beving komen.
Hydraulische stimulatie: Water als aanjager
Hoe wek je zo’n kunstmatige mini-beving op zonder dat de lokale bevolking (of de koeien in de wei) er iets van merkt? De techniek heet hydraulische stimulatie. Kort gezegd pompen ze water in natuurlijke breuklijnen onder hoge druk.
Het idee is om de druk op de breuk net zo lang op te voeren totdat de stenen verschuiven.
- De verwachte magnitude? Maximaal 1 op de schaal van Richter.
- De verschuiving van de gesteenten? Ongeveer een millimeter.
- Het onzichtbare resultaat: Energie die vrijkomt die je met blote handen niet eens zou voelen.
Professor Stefan Wiemer benadrukt dat de trillingen zo minimaal zijn dat iedereen buiten het testlaboratorium er niets van zal merken. Je hoeft dus niet bang te zijn dat jouw stoofpot van de bank valt als dit gebeurt. Het is puur wetenschap, gemaskerd als een klein 'plopje' diep in de rotsen.
Een dataparade van ongekende omvang
Het echte spectaculaire is niet de beving zelf, maar wat ze meten. Dit is waar de €13,7 miljoen aan EU-geld aan besteed wordt.
Ze installeren een dicht netwerk van sensoren in en op de rotsformaties. Dit is hun 'vliegende schotel' voor aardbevingsonderzoek. Terwijl de gesteenten verschuiven, vangen deze sensoren elk detail op. Veel mensen associëren wetenschappelijke metingen met een paar grafiekjes, maar hier spreken we over een dataregen.
Eén meting genereert meerdere Terabytes aan data. Dat is meer data dan je op een doorsnee Nederlandse harde schijf zou hebben. Dit vereist continue realtime monitoring vanuit Zürich.
Meer dan eenmalig: De toekomst van FEAR
Dit is geen project dat na één test wordt afgesloten. Het BedrettoLab wordt opgezet als een Europese faciliteit. Wetenschappers van het continent komen hierheen om hun eigen hypotheses te testen op deze gecontroleerde breuklijn.
Stel je voor: we hoeven niet langer te wachten tot de natuur ons de data geeft, we kunnen ze bijna creëren. Dit kan op termijn de basis leggen voor nauwkeurigere waarschuwingen, in tegenstelling tot de Japanse scenario's waar men na een krachtige beving honderdduizenden slachtoffers vreest.
Ik denk dat we hier een verschuiving zien: van observeren naar actief begrijpen. Het is een beetje alsof een automonteur voor het eerst de ontsteking van binnenuit kan bekijken, in plaats van alleen het uitlaatspruitje.
Wat vind jij: is het ethisch verantwoord om de aarde op deze manier te 'prikkelen', ook al is het extreem gecontroleerd? Heb jij weleens een wetenschappelijk experiment gezien dat je deed twijfelen over wat 'natuurlijk' is?
