Stel je voor: de meest baanbrekende ontdekkingen zitten niet in de nieuwste data, maar begraven in de digitale kluis van technologie die al met pensioen is. Dat is precies wat er gebeurde. Een team van astronomen dook in de restanten van de geliefde, maar inmiddels gestopte, Kepler-ruimtetelescoop, en struikelde over een potentieel koude, rotsachtige exoplaneet, 146 lichtjaar ver weg.
Dit is geen routine-ontdekking. We hebben het hier over een planeet die qua grootte verontrustend veel op onze eigen Aarde lijkt, maar die mogelijk kouder is dan Mars. In een land als Nederland, waar we al klagen als de temperatuur onder de 10 graden duikt, is het idee van een "Aarde" op -68°C fascinerend en afschrikwekkend tegelijk. Je moet weten waarom deze koude tweeling nu pas opduikt en wat dat betekent voor onze zoektocht naar leven.
De verborgen schat in de K2-data
Kepler stopte officieel in 2018, maar het verzamelde datavolume is gigantisch. Wetenschappers zijn nog steeds bezig met het 'malen' van deze oude beelden. Doctoraalstudent Alexander Venner en zijn team vonden het bewijs voor exoplaneet HD 137010 b in de data van Kepler's tweede missie, K2.
Wat maakt deze exoplaneet zo speciaal?
- Grootte: Het is een rotsplaneet, net iets groter dan de Aarde. Dit maakt hem direct relevant in onze zoektocht.
- Orbitale Periode: De omlooptijd rond zijn ster is waarschijnlijk een jaar, net als hier. Dat plaatst hem potentieel in de 'bewoonbare zone'.
- De Schaduw: Het bewijs is gebaseerd op slechts één enkele 'transit' – een mini-eclips toen de planeet voor zijn ster langs trok. Dit is zeldzaam.
Toch is de gelijkenis met de Aarde vooralsnog oppervlakkig. De ster HD 137010 is veel koeler en zwakker dan onze zon. Hier wordt het pas écht interessant: deze planeet ontvangt minder dan een derde van de hitte die wij krijgen.
De Mars-vergelijking: Een ijskoude verrassing
De schatting van de oppervlaktetemperatuur is schokkend laag: mogelijk niet hoger dan -68° Celsius. Ter vergelijking: de gemiddelde temperatuur op Mars ligt rond de -65°C. Onze nieuwe Aarde-kandidaat is dus mogelijk kouder dan de koudste woestijnplaneet die we kennen.
Je vraagt je misschien af: hoe kan iets dat zo op Aarde lijkt, zo koud zijn? Het is de bron van het licht. Vergelijk het met een gloeilamp: of je nu een 100-watt lamp (onze zon) of een 40-watt lamp (HD 137010) hebt, de afstand tot de lichtbron bepaalt de temperatuur in de kamer.
De valkuil van één blik
Dit is de hobbel in de weg: HD 137010 b is nog slechts een 'kandidaat'. Om dit te bevestigen, moeten astronomen meer transits zien. En dat is lastig, want door zijn stabiele, op Aarde lijkende baan gebeuren die overgangen heel langzaam.
Het probleem is de bevestiging. Zonder meerdere waarnemingen weten we niet zeker of die ene schaduw van een planeet was, of een fout in de complexe dataverwerking.
Kan een ijsplaneet toch leven herbergen?
Dit is het leukste raadsel voor de wetenschappers. Ondanks de barre kou, zeggen de auteurs dat de planeet een kans van 40% heeft om binnen de 'conservatieve' bewoonbare zone te vallen. Hoe dan? De sleutel ligt in de atmosfeer.
Als HD 137010 b een atmosfeer heeft die veel rijker is aan koolstofdioxide dan de onze – denk aan de effecten van een extreem, permanent broeikaseffect – zou dat genoeg warmte kunnen vasthouden om vloeibaar water toe te staan. Dit is de wetenschappelijke versie van een huis bouwen in Antarctica en zorgen dat de centrale verwarming op volle toeren draait.
We wachten nu op de volgende generatie telescopen, zoals TESS of misschien zelfs de opvolgers van Kepler, om deze koude tweeling op de gevoelige plaat vast te leggen. Het is een race tegen de klok en de afstand.
Wat denk jij? Als we een leefbare, maar ijskoude planeet vinden, zouden we de moeite nemen om erheen te gaan, of laten we deze 'bevroren Aarde' liever met rust in ons archief?
