Stel je voor: je bent bezig met routinemonitoring langs de prachtige kustlijn van Dénia of Xàbia, en ineens stuit je op iets wat volgens alle wetenschappelijke modellen hier *niet* zou mogen zijn. Dat is precies wat het team van de Universiteit van Alicante overkwam in 2023.
Bij een van de meest routineuze monsters stuitte men op de Gambierdiscus-microalg. Klinkt misschien banaal, maar deze specifieke algensoort staat wereldwijd berucht om één ding: het produceren van ciguatoxinen. Tot nu toe was dit een probleem voor tropische gebieden en af en toe de Balearen. Nu is het hier, op het vasteland. En dat zet de lichten op scherp.
Waarom deze microscopisch kleine vondst voor een hoofdpijndossier zorgt
In mijn werk als redacteur zie ik veel 'alarmerende' nieuwsberichten, maar deze observatie heeft gewicht. Deze microalgen zijn het bewijs dat ons Mediterrane ecosysteem fundamenteel aan het veranderen is. Het voelt een beetje alsof we de exotische flora van de Cariben in de Hollandse polders vinden – onnatuurlijk en zorgwekkend.
De Ciguatoxine-kwestie: een stille bedreiging
De grootste zorg is de toxine. Deze algen produceren stoffen die zich ophopen in vissen. Wanneer wij die vis eten, kan dat leiden tot ciguatera, een flinke voedselvergiftiging. Dit is geen vage wetenschappelijke dreiging; dit heeft directe gevolgen voor de lokale visserij en onze visborden.
Gelukkig, en dit is belangrijk om te weten, hebben de eerste metingen in Alicante (tussen de 20 en 140 cellen per liter) nog géén direct risico voor de consument. De wetenschappers zijn **zeer voorzichtig** met hun communicatie, maar de trend is duidelijk: de opwarming van de zee kustgebieden opent de deur voor nieuwkomers die hier vijftien jaar geleden absoluut niet konden overleven.
De koude realiteit van de opwarmende Middellandse Zee
Het onderzoek, dat zelfs de aandacht trok van UNESCO's Oceanografische Commissie, bevestigt de angst die veel marinebiologen koesteren. Eén graad Celsius opwarming is voor veel van deze organismen het verschil tussen overleven en uitsterven. Voor de Gambierdiscus is het het verschil tussen 'ergens anders' en "plotseling voor de kust van Dénia".
Wat ik zelf fascinerend vond in de data, is dat deze alg niet zomaar een passant is. Uit historische monsters bleek dat vijftien jaar geleden er géén enkel spoor was van dit genus. **Dit is een bewezen recente invasie**, niet een verwaarloosbare piek.
- Verschuiving van biotopen: Organismen die thuishoren in de tropen vestigen zich nu in gematigde zones.
- Testperiodes: De algen werden zowel in maart als in september in hoge concentraties gevonden, wat wijst op een succesvolle vestiging.
- Verschil met Balearen: Hoewel de algen in 2017 op de Balearen werden gezien, bevindt de huidige situatie op het vasteland zich in een veel drukker gevist gebied.
Wat nu? De noodzaak van slimme observatie
Deskundigen roepen niet op tot paniek, maar wel tot actie. Routinecontroles aan de kustlijn zijn niet langer genoeg. We hebben gerichte monitoring nodig, specifiek voor dit soort potentieel giftige bodem-algen (bentisch fytoplankton).
Dit is de praktische les die we hieruit moeten trekken: in een snel veranderend klimaat is de wetenschap onze eerste verdedigingslinie. Het is net als met onderhoud aan je auto in de winter; je kijkt niet alleen naar de motor, maar ook naar wat het koude weer doet met de banden. Hier moeten we kijken wat de warmte doet met onze zeebodem.
De autoriteiten moeten het systeem van voedselveiligheidscontroles, dat overigens nu goed werkt, aanscherpen met deze nieuwe lokale data. Het gaat om het beschermen van de consument en het milieu.
Wat denk jij, nu deze ‘exoten’ onze kusten bereiken? Zijn onze huidige controles voldoende om dit soort toxines uit de supermarkt te houden, of moeten we vrezen voor de gerechten die we volgend jaar op ons bord krijgen?
