Je ademt, je kijkt naar je telefoon, je drinkt je ochtendkoffie. Al deze complexe acties zijn mogelijk door een reeks van biljoenen jaren onvoorstelbare evolutie. Maar wat als ik je vertelde dat de oorsprong van al het leven om je heen – jij, je kat, de eikenboom in het park – te herleiden is tot één extreem oude, mysterieuze micro-organisme?
Wetenschappers zijn al decennia bezig met het ontrafelen van de 'grote sprong': de overgang naar eukaryote cellen. Dit zijn de cellen met een kern, oftewel alles wat wij zien als 'leven' (dieren, planten, schimmels). Het oplossen van dit raadsel is cruciaal om te begrijpen hoe complex leven überhaupt kon ontstaan. Er is nu een doorbraak en het klinkt als een scène uit een Marvel-film.
Het geheim lag begraven in de zeebodem
De heersende theorie stelde dat eukaryoten zo'n 1,6 tot 2,2 miljard jaar geleden ontstonden door een nauwe samenwerking met een zuurstofgebruikte bacterie. Maar waar was de voorouder van dit hele proces te vinden? Het antwoord lag niet in de sterren, maar diep in de sedimenten van de oceaanbodem.
In 2023 ontdekten onderzoekers aan de Universiteit van Texas in Austin iets cruciaals. Ze analyseerden de genomen van honderden oeroude microben. Wat ze vonden was verrassend: alle bekende eukaryoten kunnen worden teruggevoerd naar één enkele evolutionaire lijn van Archaea.
De 'Hods': Jouw naaste oerfamilie
Deze nieuwe groep heet de Hodarchaeales (of kortweg 'Hods') en ze werden gevonden in zeebodemafzettingen. Wat deze Hods zo speciaal maakt, is dat ze eiwitten bezitten die men voorheen exclusief achtte voor eukaryoten. Dat is alsof je een vreemde neef vindt die precies dezelfde, zeldzame hobby heeft als jij.
Brett Baker, hoofdauteur van de studie, merkte op dat we nu de overgang zien van wat wij beschouwen als een typische Archaea naar iets dat veel dichter bij een eukaryoot staat. Hij vatte het krachtig samen: "Op een andere manier zijn deze Hods onze zustergroep binnen de wereld van de Archaea."
Noorstaf, Asgard en een vleugje mythologie
Het mooie van deze wetenschappelijke ontdekking is de poëtische laag die eraan kleeft. De benamingen zijn namelijk rechtstreeks uit de Noorse mythologie geplukt. Asgard is de hemelse wereld van de goden. En de Hods zijn vernoemd naar Hodr, de blinde zoon van Odin.
Baker grapte in zijn analyses dat hij zijn lezingen altijd afsluit met: "We zijn allemaal Asgardianen." Dat zegt veel over hoe diep deze oorsprong in ons zit. Deze Asgard Archaea evolueerden meer dan twee miljard jaar geleden. Hun nazaten leven vandaag de dag nog steeds.
Diep begraven in sedimenten en hete bronnen over de hele wereld, wachten deze organismen nog steeds.
Wat dit betekent voor jou (en je portemonnee)
Dit klinkt misschien als abstracte biologie, maar het helpt wetenschappers met het begrijpen hoe onze eigen cellen de enorme sprong naar complexiteit maakten. Als we de Hods bestuderen, zien we de blauwdruk van ons eigen begin.
Hier is een praktische tip om het grotere plaatje te doorgronden, iets wat veel mensen missen:
- De vergelijking: Denk aan een Hods-cel als een minimalistisch éénkamerappartement. Een moderne menselijke cel is een wolkenkrabber met gespecialiseerde verdiepingen (organellen). De Hods tonen de vroegste aanbouwplannen voor die toren.
- De implicatie: Als je ooit moeite hebt met een complexe taak, bedenk dan dat jouw cellen dit ooit in stappen hebben geleerd, beginnend bij deze 'eenvoudige' voorouders die een succesvolle symbiose wisten te vormen.
- Lokale relevantie: Hoewel deze microben diep onder de Noordzee of de Waddenzee kunnen leven, bepaalt hun succes hoe jouw lichaam omgaat met de Nederlandse regen of de behoefte om na een lange werkdag in de Randstad bij te komen.
Door de Hods te bestuderen, bestuderen we in feite de eerste, succesvolle poging van het leven om multifunctioneel te worden. Het is de ultieme upgrade.
Wat vind jij? Is het verbazingwekkend om te beseffen dat de meest complexe wezens op aarde een gemeenschappelijke bacterie-voorouder delen, die we nu 'Asgardianen' noemen?
