Stel je voor: een kluis, diep onder het koudste en meest onherbergzame continent op aarde, waar de temperatuur stabiel op -52°C ligt. Dit is geen sciencefiction. Dit is de Ice Memory bank, een wetenschappelijk archief dat de atmosfeer van tienduizend jaar geleden bewaart.
Waarom zouden onderzoekers 1,7 ton aan kostbaar ijs verschepen door drie oceanen? Simpel: als al het ijs op aarde smelt – een reëel risico in Nederland met de stijgende zeespiegel – verdwijnt onze geschiedenis met de lucht mee. Dit is je kans om te lezen hoe we de meest cruciale data van onze planeet veiligstellen.
De reis van het bewijs: van de Alpen naar het einde van de wereld
Het concept is briljant en verschrikkelijk complex tegelijk. Het project Ice Memory, een samenwerking van Italiaanse, Franse en Zwitserse teams, begon in 2015. Het doel: monsters verzamelen van twintig gletsjers wereldwijd. Deze ijsboringen, of 'cores', zijn letterlijk de luchtfoto's van het verleden.
Wij in Nederland zijn gewend aan het bewaren van belangrijke zaken in de kluis van de bank of een beveiligde opslag. Maar hier gaat het om iets veel fundamentelers. Dit ijsveld is 35 meter lang en 5 meter breed, uitgehouwen op 3.233 meter hoogte bij de Concordia-basis.
Wat zit er precies in zo'n ijsmonster?
Deze monsters zijn geen doodgewone ijsblokjes. Ze zijn gevuld met luchtbellen uit vervlogen tijden. Denk aan:
- Vroegere niveaus van vervuiling (zoals roet van industriële revolutie).
- Sporen van vulkaanuitbarstingen die we alleen uit boeken kennen.
- De samenstelling van de atmosfeer 10.000 jaar geleden.
In de praktijk werkt dit archief als een soort ongerepte harde schijf van de aarde. Als je de ijskap van een berg afschraapt, lees je de tijdlijn af.
De logistieke nachtmerrie: ijs dat kouder moet blijven dan jouw vriezer
De grootste uitdaging was niet het boren, maar het transport. Hoe krijg je ijs dat gevroren is op -20°C naar een plek waar het -52°C moet worden, zonder dat het smelt?
Het bewijs hiervoor was een monstertocht. Bedenk dit even: de onderzoekers verscheepten 1,7 ton ijs dat ze uit de Mont Blanc en de Grand Combin hadden gehaald. Dit ijs maakt een reis die je eigen vakantie naar de Canarische Eilanden een taxi-ritje lijkt:
- Het werd opgeslagen op de Italiaanse ijsbreker Laura Bassi in de Middellandse Zee (nog steeds een constante -20°C).
- De boot voer langs de Atlantische Oceaan en door het Pittige Zuidelijke Oceaangebied.
- Aangekomen in Antarctica, nam een speciale Enea-vlucht het over naar de basis Concordia.
Dit is de meest extreme 'cold chain' ter wereld. We investeren meer in het bewaren van oude lucht dan sommige mensen in hun jaarhuur.
De noodzaak voor jou (en je kleinkinderen)
Misschien denk je: "Wat heb ik hieraan midden in de zomer in Nederland?" Nou, de data die we nu verzamelen, helpen toekomstige klimaatwetenschappers om veel nauwkeuriger te voorspellen wat ons te wachten staat. Als wij de data verliezen, verliezen we de context van de veranderingen die we nu zien.
De ijskernmonsters zijn nu veilig opgeborgen. Ze zijn de meest betrouwbare getuigenissen over ons verleden, bewaard op de meest onpartijdige plek op aarde. Het is een verzekeringspolis tegen collectief geheugenverlies.
Nu we de ‘tijdscapsules’ hebben veiliggesteld, is de vraag: welk ander cruciaal historisch bewijsstuk zouden we op deze manier moeten bewaren voordat het onherroepelijk verdwijnt?
