Je zou denken dat minder activiteit rust betekent, maar in de wereld van vulkanen is stilte vaak het valse begin van iets groters. Sinds gisteren zagen we de lavastromen en spetters bij de Kīlauea-vulkaan in Hawaï flink afnemen. Dit is het moment waarop velen, net als wij hier in de Benelux die het nieuws volgen, opgelucht ademhalen en denken dat de rust is teruggekeerd.
Maar de experts van de USGS kijken naar de grond onder hun voeten, en daar gebeurt iets onverwachts. De metingen van de bodemvervorming – de ‘tiltmeters’ – geven signalen die erop wijzen dat ‘episode 40’ van grote lavastralen nog lang niet voorbij is. Sterker nog, ze hebben hun voorspellingstijdvenster verlengd.
De dagelijkse fluctuaties: Wat gebeurde er op zondagochtend?
Zondagochtend rond 9:30 uur lokale tijd was de rust al merkbaar. De activiteit nam af tot slechts één overstroming per uur bij de zuidelijke opening en wat gespetter bij de noordelijke opening. Dit is een duidelijke vertraging vergeleken met de hevigheid van zaterdag.
Wat veel mensen over het hoofd zien, is de betekenis van deze pauze:
- De noordelijke opening vertoonde na 3:00 uur vannacht al bijna geen activiteit meer.
- De overstromingen vanuit het zuiden voeden nog steeds een lavastroom van circa 500 meter over de kraterbodem.
- De belofte van hoge lavastralen (fountaining) blijft in de lucht hangen.
Het onderhuidse signaal: Luisteren naar de aarde
Om te begrijpen wat de wetenschappers echt bezighoudt, moeten we kijken naar de ‘tiltmeters’. Dit zijn instrumenten die de kleinste vervorming van de vulkaankegel meten. Denk erover als een uiterst gevoelige waterpas, maar dan voor de moeder aarde.
Sinds het einde van de vorige fase zagen de ingenieurs een Re-inflatie (opzwellen) van de kraterbodem. Maar sinds gisterenmiddag constateerden ze deflatie – de grond trekt zich iets terug. Dit klinkt tegenstrijdig, maar het is cruciaal: het wijst op een verandering in de manier waarop magma zich verplaatst in de ondergrondse kamers.
Dit betekent dat de tijdspanne voor de start van de verwachte grote uitbarsting (episode 40) nu is opgeschoven tot 17 januari. De vulkaan neemt de tijd om zich voor te bereiden.
Wat betekent dit voor jou? (En waarom je niet moet afhaken)
Hoewel de Kīlauea-activiteit strikt beperkt blijft tot het Halemaʻumaʻu-kratergebied (dus geen direct gevaar voor de bewoners van Hawaï Island, tenzij je in de nationale parkzone woont), is dit een les in hoe je alert blijft op vertraagde processen.
In mijn praktijk zie ik vaak dat men reageert op wat is, niet op wat komt. Vulkanische activiteit is net als het Nederlandse weer: je kunt het ene uur een zonnige dag denken te hebben, terwijl het volgende uur de wind volledig draait. De vulkaan geeft signalen af als een trage, onvoorspelbare machine.
Belangrijk voor de voortdurende monitoring: Gasemissies van zwaveldioxide (SO2) zijn aanzienlijk gedaald, wat typisch is voor een eruptieve pauze. Maar zolang de ondergrondsvorming niet stopt, is de koffie nog niet op.
We blijven de meters in de gaten houden. Hoe interpreteer jij zo’n langdurige opbouw? Denk je dat de wetenschappers de komende dagen nog verrast zullen worden door een plotselinge versnelling?
