Het is een trend die je nauwelijks ziet in de Europese nieuwsberichten: de beste wetenschappers ter wereld kiezen er massaal voor om hun loopbaan in Silicon Valley of de gevestigde Europese universiteiten op te geven voor een nieuw avontuur in China. Als je denkt dat het alleen om de salarissen gaat, dan mis je het grotere plaatje.
De verschuiving van de academische zwaartekracht is reëel en het gaat veel sneller dan tien jaar geleden. Wetenschappers die voorheen dachten dat onderzoek in het Westen de enige weg naar succes was, zien nu dat de beste kansen elders liggen. Ik zag dat deze migratie vooral wordt gedreven door toegang tot middelen en ongekende projecten.
De ‘Brain Drain’ die omsloeg in een ‘Brain Gain’
Rond 2010 realiseerde de Chinese overheid zich dat hun beste talent in het buitenland zat, vaak bezig met hun PhD in de VS of Europa. Ze waren bang dat deze experts nooit meer terug zouden keren. Dit leidde tot de lancering van het zogenaamde ‘Duizend Talenten Plan’.
Dit was geen subtiele werving; het was een strategische zet om internationaal toonaangevende experts binnen te halen, vooral op gebieden waar China de strijd met de VS wil winnen: AI, kwantumfysica en geavanceerde technologie (STEM).
De resultaten zijn merkbaar. Hoewel er geen officiële telling is, schatten experts dat vorig jaar alleen al meer dan twintig toponderzoekers de overstap maakten. Denk bijvoorbeeld aan professor Zhen-Shang Feng, die na 40 jaar aan de Universiteit van Californië vertrok om leiding te geven aan een kankerinstituut in Shenzhen.
De Aantrekkingskracht van ‘Snelheid en Schaal’
Wat wetenschappers écht over de streep trekt, is niet alleen het geld (hoewel dat helpt), maar de infrastructuur. Neem Majd Jabbari, een Tunesische PhD-student in Shanghai. Hij vertelde me dat de omvang van het onderzoek en de snelheid waarmee dingen worden gebouwd in China ‘werkelijk verbluffend’ is.
Dit is waar het verschil met bijvoorbeeld Nederland of België zit:
- Ongekende financiering: Meer middelen voor complexe, langdurige projecten dan je vaak in het Westen kunt krijgen.
- Directe toepassing: De nabijheid van snelgroeiende industrieën betekent dat academisch onderzoek direct in de praktijk kan worden gebracht, niet jaren later.
- Geavanceerde labs: De kwaliteit van de faciliteiten concurreert nu, en overstijgt in sommige gevallen, wat je in Europa vindt.
Volgens een ranking van het tijdschrift Nature behoren in 2025 de helft van de top vijf onderzoeksinstituten op het gebied van natuurwetenschappen tot China.
De Trump-factor en de verschuiving van loyaliteit
Een onverwachte katalysator voor deze trend was het beleid uit Washington. Na 2018, toen de toenmalige Amerikaanse president het visumproces voor Chinese studenten compliceerde vanwege spionagezorgen, nam het aantal terugkerende wetenschappers met 75% toe.
Mijn persoonlijke observatie is dat de loyaliteit van Chinese expats is veranderd. Ze zien nu meer kansen om een impact te maken in hun geboorteland dan om vast te zitten in een bureaucratisch en soms vijandig klimaat in de VS.
De valkuilen die je moet kennen
Oké, het klinkt als een utopie, maar het is niet allemaal zonneschijn en nieuw glasvezel. Wie de overstap maakt, moet zich bewust zijn van de beruchte ‘gouden kooi’ aspecten. Professor Huang uit Japan wees op serieuze zorgen over academische vrijheid en autonomie.
Bovendien is er de geopolitieke spanning. Je moet je afvragen of je onderzoek wel veilig is als je banden hebt met instanties die mogelijk militaire implicaties hebben. Een wetenschapper met wie ik sprak, gaf aan dat hij simpelweg geen projecten kon aannemen die gerelateerd waren aan militaire technologie vanwege potentiële politieke repercussies.
En natuurlijk, zelfs met de beste intensies, is er de culturele aanpassing. De werkcultuur is intens, en het navigeren door ongeschreven sociale regels kan zelfs voor teruggekeerde Chinezen een horde zijn.
De kern van de zaak: Voor jonge, ambitieuze onderzoekers die snel resultaat willen zien en écht iets willen bouwen, is China momenteel de meest vruchtbare bodem. De middelen zijn er, de wil is er, en de snelheid is ongekend.
Bent jij, als je in de Nederlandse wetenschap zat, geneigd om de ‘lokroep’ van gigantische Chinese budgetten te weerstaan, of is de beperkte vrijheid een dealbreaker?
