Je dacht dat je wist hoe het verhaal van de dinosauriërs en vogels liep: de vogels kwamen veel later, zo’n 150 miljoen jaar geleden, met de beroemde Archaeopteryx als eerste bewijs. Maar wat als die hele tijdlijn compleet verkeerd is? Er zijn voetafdrukken gevonden die wijzen op een veel radicalere ommezwaai in de evolutie.
Wetenschappers hebben nu een nieuwe, hightech methode gebruikt – kunstmatige intelligentie – om naar oude pootafdrukken te kijken. En de resultaten zijn, laten we eerlijk zijn, ronduit verbazingwekkend. Wat we dachten dat de pootafdrukken van kleine, rennende dino’s waren, blijken mogelijk van échte vogels te zijn. Dit zou de evolutie van de vliegende dieren met wel 60 miljoen jaar terugduwen.
De 299 Miljoen Jaar Oude Puzzel
Al decennia lang kijken paleolontologen naar bepaalde sporen, gevonden in oud gesteente uit Zuid-Afrika en Noord-Amerika. Deze pootafdrukken, daterend van méér dan 200 miljoen jaar geleden, leken verdacht veel op die van moderne loopvogels.
Het probleem? De oudste echte vogelbotten zijn ongeveer 150 miljoen jaar oud. Dat is een gat van 50 miljoen jaar. Veel experts wezen de pootafdrukken af als "te oud om vogels te zijn", waarschijnlijk van kleine theropoden die toevallig een vogelachtige tred hadden.
Hoe AI de geschiedenis herschrijft
Het team van de Universiteit van Edinburgh en het Helmholtz-Zentrum in Berlijn besloot het probleem anders aan te pakken dan de traditionele methodes, waarbij onderzoekers handmatig door databases spitten en hun eigen vooroordelen meenemen. Ze trainden een AI-model.
Dit model leerde patronen herkennen in:
- De precieze vorm van de voet.
- De loopbeweging (gait).
- Hoe het gewicht verdeeld was over de tenen.
Wat de AI ontdekte, was dat de oude sporen uit het late Trias – degene die al zo lang verdacht makkerig leken – vrijwel identiek waren aan die van echte vogels. De AI classificeerde ze ronduit als vogelsporen.
Wat betekent dit voor onze geschiedenisles?
Hoogleraar Steve Brusatte geeft toe dat dit nog geen sluitend bewijs is. Een AI kan een afdruk heel sterk op een vogel doen lijken, maar het is natuurlijk geen vogel geweest.
Toch opent dit fascinerende nieuwe perspectieven. Het impliceert dat de voorlopers van de vogels – de dieren die al op twee poten liepen en een vogelachtig looppatroon hadden – veel eerder succesvol waren dan we dachten. Misschien was de sprong van 'dinosaurusvoet' naar 'vogelvoet' minder abrupt dan we dachten. Het zou kunnen dat de anatomie die nodig was voor vliegen, zich ontwikkelde lang voordat de vleugels er waren.
Dit soort vroege 'proto-vogels' leefden dus al rond 200 miljoen jaar geleden in de woestijnen van wat nu Noord-Amerika is. Alsof je in de gang van een Amsterdams appartement een pootafdruk vindt die je normaal alleen in de prehistorische Nederlandse polders zou verwachten.
Neem dit mee naar de volgende wandeling
De volgende keer dat je een duif, meeuw of zelfs een kraai ziet lopen, bedenk dan dat je kijkt naar een beest met een stamboom die misschien wel 60 miljoen jaar verder teruggaat dan men in de schoolboeken leert. Het laat zien hoe vluchtig ons begrip van de natuurlijke geschiedenis kan zijn.
Wat denk jij? Zijn deze AI-resultaten overtuigend genoeg om de geschiedenisboeken open te breken, of is het nog steeds een geval van digitale wensdromen?
