Stel je voor: de kosmos zit vol met duizenden bevestigde planeten buiten ons zonnestelsel. Maar wat als een aanzienlijk deel van die 'planeten' helemaal geen planeten zijn? Recente astronomische bevindingen suggereren dat we misschien een gigantische kosmische misvatting hebben begaan. Het is tijd om je beeld van het universum bij te stellen, want de 'werelden' die we ontdekten, kunnen iets veel vreemders zijn.
De Grote Twijfel: Planeet of Iets Ouder?
Wetenschappers hebben meer dan 6000 exoplaneten in kaart gebracht. Tot nu toe volgden we de gouden regel: als een object in een baan om een ster draait en een bepaalde massa heeft, is het een planeet. Simpel, toch? Niet meer.
Een baanbrekende studie, die momenteel op arXiv circuleert, beweert dat sommige van deze ontdekkingen mogelijk gecamoufleerde primordiale zwarte gaten zijn. Dit zijn geen zwarte gaten die ontstaan na de dood van een zware ster; het zijn de overblijfselen van de chaotische oersoep vlak na de Oerknal.
De 'Grapefruit'-Grootte van het Onbekende
Wat maakt deze hypothetische objecten zo bizar? Ze kunnen de massa hebben van Jupiter, maar qua fysieke afmetingen zijn ze amper zo groot als een grapefruit—denk aan 10 tot 15 centimeter in doorsnee. Dat is een bizarre dichtheid die we met onze huidige methoden moeilijk kunnen onderscheiden van een planeet met dezelfde massa.
Waarom onze detectiemethoden ons voor de gek houden
Het vaststellen van de massa van een exoplaneet gebeurt vaak door te kijken naar de ‘wobbel’ die het object veroorzaakt in de baan van zijn moederster. Dit noem je Radiale Snelheidsmethode. Als de wobble groot is, is de massa hoog (typisch voor Jupiter). Als de wobble klein is, is de massa laag.
Hier zit de crux, en dit is iets wat veel mensen over het hoofd zien, net als we jarenlang de fijne kneepjes van ons eigen CV-opmaak negeerden:
- Een planetaire massa zwart gat veroorzaakt exact dezelfde wobble als een planeet met dezelfde massa.
- De methode is uitstekend in het meten van zwaartekracht, maar slecht in het bepalen van de daadwerkelijke fysieke omvang.
De Cruciale Test: Transitmethode
Om het kaf van het koren (of de planeet van het zwarte gat) te scheiden, kijken astronomen naar de transitmethode: wanneer het object direct voor de ster langs beweegt en een deel van het licht blokkeert.
De onderzoekers focusten op objecten die wel de ster lieten wiebelen (dus massief genoeg waren), maar nooit waren waargenomen tijdens een transit. Als je zwaartekracht voelt, maar geen licht ziet blokkeren, zijn er twee opties:
- Het is een planeet die toevallig in een perfecte baan draait waardoor wij hem vanaf de aarde niet zien oversteken.
- Het is een extreem compact object, zoals een primordiaal zwart gat, dat te klein is om meetbare verduistering te veroorzaken.
De wetenschappers vonden inderdaad kandidaten die aan dit profiel voldeden. Dit betekent niet dat morgen ons zonnestelsel wordt overspoeld door miniatuur-zwarte gaten, maar het maakt de categorie 'onbekende massa' veel interessanter.
Wat nu? De blik op de toekomst
Gelukkig zijn we niet overgeleverd aan speculaties. De James Webb-telescoop en met name de toekomstige Nancy Grace Roman Space Telescope worden uitgerust om dit soort subtiele verschillen beter te analyseren.
Als we écht een primordiaal zwart gat te pakken hebben, kan er een extreem zeldzaam fenomeen optreden: Hawking-straling. Dit is het proces waarbij zwarte gaten langzaam energie 'lekken' en uiteindelijk verdampen. Als een van deze kandidaten begint te 'stomen', weten we het zeker.
Denk eens na over je laatste vakantie naar de Algarve of een weekendje weg in Limburg: je keek naar de nachtelijke hemel en dacht dat je een verre, rotsachtige wereld zag. Maar misschien zag je wel een echo van de geboorte van het universum, vermomd als een gewone planeet. Dat besef verandert je perspectief volledig.
Als je naar de nachtelijke hemel kijkt, welke bestaande overtuiging zou je dan het liefste willen laten ontkrachten door een bizarre wetenschappelijke ontdekking?
