Stel je voor: je wilt weten hoe het weer kilometers ver weg is, maar je kunt er geen satelliet heen sturen. Vervelend, toch? Voor astronomen met verre exoplaneten is dat dagelijkse kost. Licht van een ster is makkelijk te meten, maar de onzichtbare deeltjes en magnetische stormen – het échte 'ruimteweer' – leken voorgoed buiten bereik.
Tot nu toe. Wetenschappers hebben namelijk een verrassend knutselwerk ontdekt: natuurlijke satellieten die ons meer vertellen over de omgeving van planeten dan we ooit dachten te kunnen meten. Het gaat niet om satellieten zoals wij die kennen, maar om een onverwachte donker wordende gloed rond jonge, kleine sterren.
De frustratie van het onzichtbare weer
We weten al dat de sterren de dienst uitmaken. Ze beïnvloeden de planeten die om hen heen draaien. Onze zon doet dit met zonnewind en straling, wat hier op aarde het noorderlicht veroorzaakt. Maar bij verre systemen zien we bijna alleen het licht. De deeltjes, die vaak cruciaal zijn voor de atmosfeer van een planeet, bleven onzichtbaar.
Astronoom Luca Buma van het Carnegie Institution for Science merkte op: “Het is extreem frustrerend, want we weten uit ons eigen zonnestelsel dat de deeltjes soms écht bepalender zijn voor het lot van een planeet dan het licht zelf.”
Stel je voor dat je probeert te bepalen hoe goed je tuin is, maar je kunt enkel de zon zien schijnen, en je hebt geen idee of er af en toe hagelstormen of zware windstoten zijn. Dat is het probleem met die verre M-dwergen, de kleine, koele broertjes van onze zon, waar vaak aardachtige planeten omheen draaien.
Het mysterie van de knipperende sterren
Ongeveer 10% van die jonge M-dwergen vertoont een vreemd patroon: ze dimmen af en toe op een heel regelmatige manier. Vroeger dachten astronomen dit aan zonnevlekken te wijten. Maar Buma en zijn collega Moira Jardine ontdekten iets nieuws toen ze de spectrale vingerafdrukken van zo’n ster nauwkeurig analyseerden.
Wat blijkt: die regelmatige dimming komt niet door vlekken op het oppervlak. Het is de omringende ruimte zelf die het licht blokkeert.
De ontdekking: de donut van plasma
De oorzaak bleek een koud, omvangrijk plasma-torus te zijn. Dit is een gigantische, donutvormige wolk van geladen deeltjes die gevangen zit in het magnetische veld van de ster. Terwijl de ster roteert, neemt ze deze plasmadonut mee.
Wanneer deze plasmawolk recht voor de ster langs beweegt, zien wij een tijdelijke dip in de helderheid. Voor Buma was dit het eureka-moment:
“Zodra we dit begrepen, hielden de kleine, rare dimmingen op een mysterie te zijn en werden ze een compleet ruimteweerstation.”
Dit is de praktische winst die we hieruit kunnen halen:
- Meten van de stormkracht: De mate waarin het licht gedimd wordt, vertelt iets over de dichtheid van die torus.
- Magnetisch inzicht: De pulsaties geven ons een unieke blik op hoe sterk het magnetische veld van de ster werkelijk is. Het is alsof je een waterpomp test door te kijken hoe hard de tuinslang spettert.
- Planetair lot: Een ster met een krachtige magnetische omgeving en intense deeltjesstromen kan de atmosfeer van een nabije planeet sneller wegblazen. Dit helpt ons inschatten of die ‘aarde-achtige’ werelden leefbaar blijven.
De komende tijd zullen we dit fenomeen bij steeds meer jonge sterren proberen te traceren. Vergeet dure sondes; de sleutel tot het begrijpen van ver weg gelegen werelden ligt in het geduldig observeren van de subtiele stiltes in hun licht.
Wat denk jij: zijn we te gefocust op het vinden van aardachtige planeten, of moeten we eerst zeker weten dat de ster zelf geen kosmische verwoester is?
