Stel je voor: je vindt een oud artefact, misschien een fossiel in de achtertuin of een onbekend voorwerp op zolder. De cruciale vraag is altijd: hoe oud is dit? Jarenlang vertrouwden wetenschappers op de toevallige aanwezigheid van vulkanische as om enigszins een leeftijd te schatten. Maar ik heb nieuws: veel van die methoden staan op het punt irrelevant te worden. Er is namelijk iets veel betrouwbaarders gevonden, verstopt in iets wat we al eeuwenlang negeren.
Wetenschappers hebben ontdekt dat de schaal van dinosauriërs, die normaal gesproken achteloos wordt weggegooid, fungeert als een soort uiterst precieze geologische klok. Dit is geen gokwerk meer. Dit is een methode die de kloof dicht tussen twee dinosoorten die lokaal leefden, wiens leeftijden we voorheen niet konden vergelijken. Het klinkt bijna te ongelooflijk om waar te zijn, maar de oplossing lag letterlijk in de afvalberg van de prehistorie.
De onbetrouwbare as-methode en zijn beperkingen
Waarom was de vulkanische asmethode zo frustrerend?
- Het vereiste geluk; as moest precies op de juiste plek en het juiste moment neerslaan.
- Als je twee fossielen vond die ver uit elkaar lagen, was het onmogelijk te zeggen of ze tegelijkertijd leefden of miljoenen jaren verschil hadden.
- Het gaf vaak een te brede marge. Voor archeologisch werk is dat alsof je een afspraak plant met een marge van een halve eeuw.
In de praktijk betekent dit dat we vaak aannamen dat als we twee overblijfselen in dezelfde laag vonden, ze tijdgenoten waren. Maar door de introductie van deze nieuwe methode op bijvoorbeeld de vondsten uit Utah, zagen we dat de datering via de schaal nauwkeurig overeenkwam met de as – een belangrijke validatie.
De uranium-lood ‘tikkende klok’ in de schaal
Dit is waar het intrigerende stukje scheikunde om de hoek komt kijken. Toen de dinosauriër-eieren miljoenen jaren geleden in de modder kwamen te liggen, sijpelde er een minuscule hoeveelheid uranium in de schaal. En hier is de kern van de vondst: uranium vervalt met een extreem voorspelbare snelheid tot lood.
Je meet de verhouding van het startmateriaal (uranium) tegen het eindproduct (lood). Dit proces is zo stabiel en onafhankelijk van externe omstandigheden, dat het nauwelijks beïnvloed wordt door de aardlagen eromheen. Het is een ingebouwde timer.
Het Gobi-mysterie opgelost dankzij de schalen
De ware test kwam in het Gobi-woestijngebied in Mongolië. Hier hadden wetenschappers een enorme verzameling nesten van de theropoden gevonden. We wisten dat ze er waren, maar door het ontbreken van vulkanische afzettingen ter plaatse, zaten ze vast in een chronologische mist.
Met de uranium-lood methode konden ze voor het eerst de nesten met een ongekende precisie dateren. De telling kwam uit op ongeveer 75 miljoen jaar oud. Dit soort nauwkeurigheid op zo’n prehistorische schaal is ongekend. Denk aan het verschil tussen zeggen dat je huis uit de vorige eeuw stamt, en weten dat het exact in 1923 gebouwd is.
Wat dit betekent voor jouw volgende museumbezoek (en hoe je het thuis kunt toepassen)
Hoewel je zelf waarschijnlijk geen 70 miljoen jaar oude eieren zult vinden, biedt deze ontdekking een waardevolle less. Het leert ons dat de meest waardevolle informatie vaak verborgen zit in de meest vanzelfsprekende structuren.
Lifehack voor je eigen bezittingen: Als je weleens oude, poreuze objecten (zoals terracotta potten of oude bakstenen) tegenkomt in een erfstuk, bedenk dan dat hun chemische samenstelling – als ze lang onder invloed van water of mineralen hebben gelegen – veel kan vertellen over hun omgeving, zelfs als de context verloren is gegaan. Het materiaal zelf slaat informatie op.
Deze dinosauriër-eierschalen zijn nu de gouden standaard geworden voor bepaling van de leeftijd binnen bepaalde geologische tijdperken. Terwijl wij ons afvragen hoe snel onze eigen technologie veroudert, bewijzen deze eeuwenoude schalen dat materie een ongelooflijk geduldig geheugen heeft.
Wat denk jij? Welk ander 'overbodig' materiaal uit de natuur zou volgens jou een geheime wetenschappelijke functie kunnen hebben die we nu over het hoofd zien?
