Je denkt bij lawines meteen aan enorme verwoesting in de besneeuwde Alpen. Dat klopt ook, maar ik kwam onlangs een studie tegen die een totaal nieuw licht werpt op deze bergbewegingen. Wat blijkt? Lawines zijn momenteel een cruciale, zij het tijdelijke, reddingsboei voor smeltende gletsjers wereldwijd. Als je dacht dat de sneeuw alleen maar gevaar bracht, moet je dit echt even lezen voordat de volgende sneeuwval komt.
De verrassende dubbelrol van sneeuw
Gletsjers zijn in feite een fragiel evenwicht tussen sneeuwophoping aan de ene kant en smelt door klimaatopwarming aan de andere. In theorie zou eeuwige sneeuw moeten blijven liggen en langzaam transformeren in ijs. Maar door de stijgende temperaturen smelt de sneeuw te snel weg. Dit is waar de 'boosdoener' lawine plotseling een held wordt.
Onderzoekers van het Zwitserse WSL kwantificeerden voor het eerst hoe belangrijk dit fenomeen is. Ze keken naar bijna 200.000 gletsjers en de resultaten waren verrassend toen ik ze doorzag.
Hoeveel sneeuw komt via een lawine?
Het gemiddelde klinkt misschien klein, maar het verschil is significant voor de gletsjerbalans. Wereldwijd is ongeveer 3% van de sneeuwbedekking op gletsjers afkomstig van lawines. Maar in gevoelige regio’s is dat cijfer veel hoger:
- In de Alpen: circa 11% van de sneeuw komt van lawines.
- In de oostelijke Himalaya: dit percentage loopt op tot 19%.
- In Nieuw-Zeeland: hier is het een schokkende 22%.
Bij sommige kleinere gletsjers zag ik zelfs dat meer dan de helft van de sneeuw jaarlijks door een lawine werd aangevoerd. Dat is een onverwachte boost aan isolatie, en dat heb je nodig nu de zomers steeds heter worden.
De buffer tegen de hitte
Sneeuw werkt als een soort dikke, witte deken. Het reflecteert zonlicht en beschermt de onderliggende ijsmassa tegen directe opwarming. Ik realiseerde me dat de lawine dus niet alleen massa verplaatst, maar ook beschermende isolatie naar plekken brengt waar de sneeuwopvang normaal gesproken tekortschiet.
Dit is geen winst, maar een vertraging. Want wetenschappers zijn duidelijk: hoe belangrijk de lawine ook is, het is slechts een vertraging van het onvermijdelijke proces. Zelfs met deze hulp zullen we tegen 2100 waarschijnlijk nog steeds meer dan 80% van het ijsoppervlak in de Alpen verliezen ten opzichte van het jaar 2000.
Meer dan alleen ijs: De impact op ons leven
Waarom is deze precisie over sneeuwval zo belangrijk? Denk aan de impact op ons dagelijks leven, vooral als je in de Randstad woont en denkt dat dit ver weg is. Gletsjers zijn cruciale waterreservoirs, met name in Azië en de Andes, waar tientallen miljoenen mensen afhankelijk zijn van smeltwater voor drinkwater en irrigatie voor landbouw.
Nauwkeurige modellen betekenen betere voorspellingen. En betere voorspellingen betekenen minder verrassingen:
- Energieproductie: Hoeveel stroom kunnen we verwachten uit waterkracht?
- Landbouwzekerheid: Hoeveel water is er in droge periodes beschikbaar?
- Natuurgevaarbeheersing: Het terugtrekkende ijs destabiliseert hellingen, wat kan leiden tot aardverschuivingen — soms zelfs in de buurt van dorpen zoals vorig jaar in Wallis.
De wetenschap over lawines is dus direct verbonden met onze zomerse watervoorziening en de stabiliteit van onze bergen. Het is de onbedoelde hulp die we nu hard nodig hebben om de impact van de klimaatcrisis langszaam te managen.
Wat denk jij? Zouden we meer moeten investeren in het monitoren van dit soort onverwachte natuurlijke mechanismen, of is de strijd tegen het smelten al lang verloren?
