De overheid pusht op grote schaal de adoptie van kunstmatige intelligentie: 80% van de publieke sector moet er vrolijk mee aan de slag. Het idee is nobel: KI neemt de saaie routinetaken over, zodat jij je kunt richten op wat echt belangrijk is. Klinkt goed, toch? Ik merkte echter iets verontrustends in mijn praktijk.
De ambitie is prima, maar de onbedoelde gevolgen zijn nu al zichtbaar en ze zijn veel gênanter dan alleen een paar 'hallucinaties'. Bereid je voor: KI staat op het punt om de sfeer op jouw kantoor flink te verpesten.
Het groeiende probleem van 'Jobbslaps'
Stel je voor: je krijgt een document ter controle van een collega, omdat diegene weet dat jij goed kunt formuleren. Je begint te lezen, maar de zinnen kronkelen, je mist de kern, en na drie alinea’s realiseer je je: dit is onzin.
De verdachtmaking slaat toe: is dit door KI gemaakt? Je staat voor de keuze: je probeert de stukken te redden of je begint helemaal opnieuw. Dit noemen we 'jobbslaps': content die zich voordoet als goed werk, maar fundamenteel leeg is.
Wanneer KI het roer volledig overneemt
Generatieve KI is krachtig, maar het werkt alleen als versterker van een al sterk idee. Als je de controle compleet loslaat en te veel overlaat aan de tool, krijg je een slecht resultaat. Vooral onder tijdsdruk is de verleiding groot om te 'outsourcen' aan ChatGPT.
Stanford Social Media Lab definieert jobbslaps als inhoud die "zich heeft verkleed als goed werk, maar de substantie mist." In Nederland zien we dit nu al in de vorm van slordige e-mails en onzinnige rapporten. Dit is niet alleen inefficiënt; het is pijnlijk ergerlijk.
De productiviteitsval: KI maakt je trager
De tools die ons slimmer en sneller zouden maken, kunnen ons paradoxaal genoeg ook dommer en trager maken. Waarom? Omdat opruimen kost tijd.
Uit diezelfde Stanford-studie blijkt dat 40% van de ondervraagden onlangs met jobbslaps te maken kreeg. Gemiddeld kostte het opruimen van zo'n geval bijna twee uur. Denk aan het herschrijven van teksten, het ontcijferen van dubieuze instructies of het voeren van ophelderende telefoontjes.
- Tijdverlies door het ontcijferen van vaag taalgebruik.
- Noodzaak om cruciale stappen twee keer uit te voeren.
- Energie verspillen aan het herstellen van simpele fouten.
Voor een gemeenteambtenaar in Utrecht die belangrijke beleidsstukken moet controleren, is twee uur per incident een enorme inbreuk op de efficiëntie.
Beschadigde relaties door onzichtbare luiheid
Het meest pijnlijke is de impact op perceptie. Volgens de respondenten laat jobbslaps je collega's denken dat je minder competent bent dan je werkelijk bent. Je wordt een minder gewaardeerde kracht.
De emotionele reacties zijn duidelijk: meer dan de helft werd geïrriteerd door deze inhoud. Daarnaast ervoer 38% verwarring en 22% voelde zich zelfs beledigd. Als je dit leest terwijl je een checklist afwerkt voor een project dat binnenkort moet worden opgeleverd, snap je de frustratie.
Ongeveer de helft van de ondervraagden bestempelde de collega's die op deze manier KI gebruikten als minder creatief, minder bekwaam en minder betrouwbaar dan voorheen. Dit is waarom jobbslaps het vertrouwen binnen een team kan ondermijnen. Niet bevorderlijk voor de productiviteit!
De 'Schaamte-Fase' van 2026
Mijn voorspelling voor 2026: we gaan over naar de fase van de publieke schaamte. Waar we eerst nog konden lachen om een lichte KI-blunder tijdens het kerstdiner, worden we nu echt ongemakkelijk en opgelaten.
In 2026 zullen we ons vaker ergeren aan de kunstmatige formuleringen van de HR-afdeling in hun maandelijkse nieuwsbrief, of aan de visuele veiligheidsinstructies op kantoor die vol zitten met bizarre, KI-gegenereerde beelden. Het wordt een bron van slechte sfeer.
Het is, en misschien zou het ook moeten zijn, een beetje beschamend om KI-snelkoppelingen te nemen, zeker als dit ten koste gaat van de mensen met wie je samenwerkt en het eindproduct van je bedrijf.
De paradox van de digitaliseringsminister
Het streven om de overheid 80% KI-vaardig te maken, botst met de realiteit van 'jobbslaps'. De intentie is goed: focus op het belangrijke werk. Maar als het 'slap' zich verspreidt, leidt dat direct tot een slechter eindproduct, of dat nu een publieke dienst is of een nieuw softwarepakket.
Dit ondermijnt het vertrouwen en vertraagt de maatschappelijke productiviteit. De truc is niet om KI blind te omarmen, maar om KI-gebruik te stimuleren dat méér inzet vraagt, en AI-gebruik tegen te gaan dat dient als dekmantel voor het vermijden van werk.
Als men hierin faalt, wordt het beleid van de minister niet alleen klef, maar potentieel schadelijk. Je moet de lijn bewaken: KI als assistent, niet als vervanger van competentie.
Hoe ga jij dit jaar om met de 'KI-slordigheid' van je collega's? Heb je zelf al een kantoorincident meegemaakt dat je liever vergeet?
