De winter lijkt de rustperiode voor uw wijngaard, een tijd waarin u de snoeischaar pakt en de latere klussen voor volgende lente uitstelt. Maar wat als ik u vertel dat deze routine – het direct snoeien zodra de bladeren vallen – feitelijk de deur wijd openzet voor hardnekkige plagen en schimmels die de hele winter op u wachten? Veel wijnmakers, zelfs degenen met jaren ervaring in de Nederlandse kleigrond, missen een cruciale stap die een explosie van ziektes in het vroege voorjaar voorkomt.
De koude maanden zijn geen steriele opslagplaats; het is een schuilplaats. Pathogenen, variërend van microscopische schimmelsporen tot ingekapselde bacteriën, hebben strategieën ontwikkeld om de Nederlandse winters te overleven. Ze nestelen zich in bladafval, onder de bast van de stam, of zelfs diep in de knoppen zelf. Het negeren van dit ‘sluipende gevaar’ betekent dat u in april met een flinke achterstand begint.
Schimmels die de winter trotseren: onzichtbare dreiging
Schimmels zijn de meest voorkomende vijanden en weten zich uitstekend aan te passen aan lage temperaturen door middel van sporen. Deze structuren zijn de 'bunkers' van de natuur, klaar om te ontwaken bij de eerste zachte lentehoest.
Echte meeldauw (Oïdium): verstopt in de knop
Veel tuiniers weten van de witte aanslag in de zomer, maar de échte verrassing zit in de details van de knop. Het mycelium van de oïdiumschimmel trekt zich terug in de winterogen (knoppen) van de wijnstok om daar de koude maanden door te brengen. Zodra de sapstroom in het voorjaar weer op gang komt, wordt het jonge scheutgewas direct geïnfecteerd vanuit diezelfde knop.
- Deze methode is bijzonder effectief bij knoppen rond de basis van de stok.
- Naast de knoppen kunnen sporen ook overleven op de oude, gebarsten schors. Het strippen van deze oude bast na de snoei is daarom geen luxe, maar een noodzaak.
Valse Meeldauw (Peronospora): de bodembewaker
De meest angstaanjagende overwintering vindt plaats in het bladafval op de grond. De oösporen van valse meeldauw zijn extreem koudbestendig. Zodra de voorjaarsregen valt en de temperaturen mild zijn, ontkiemen deze sporen in de aarde en lanceren ze hun eerste aanval op de jonge blaadjes.
Zwarte Rot en Botrytis: de mummies
Als u na de oogst druiventrossen laat hangen die zijn ingedroogd tot 'mummies', dan voedt u de ziekteverwekkers van zwartrot en grijze schimmel. De schimmel vormt vruchtlichamen op deze verharde, verdroogde bessen. Regen spoelt de nieuwe sporen vervolgens naar de jonge scheuten. Ik heb in de praktijk gezien hoe een paar vergeten trossen de hele aangroei konden infecteren.
Bacteriën: de taaie overlevers
Bacteriën vormen een andere categorie. Ze vormen geen sporen zoals schimmels, maar kunnen dankzij hun eenvoudige celstructuur ongelooflijk lang in rusttoestand overleven, vaak ingebed in de plantweefsels of de aarde.
Bacterievuur (Agrobacterium): de grond als reservoir
Bacterievuur, dat harde tumoren op de stammen en wortels veroorzaakt, is moeilijk te behandelen omdat er geen goede chemische middelen bestaan. De bacterie overleeft in de afbrekende tumoren en komt vrij in de grond. Wat veel hobbyisten niet weten, is dat deze bacterie verrassend lage temperaturen kan verdragen, soms tot -32°C, zolang de grond niet te droog is.
In het vroege voorjaar zoeken de bacteriën hun weg naar binnen via wonden – snoeiwonden, hagelschade of recent bevroren barsten. Dit is waarom desinfectie van uw gereedschap tussen de planten door, met name bij het snoeien van verdachte stokken, essentieel is.
Virussen: levenslange bewoners
Virussen zijn een ander verhaal. Het zijn geen onafhankelijke organismen; ze hebben levende cellen nodig. Ze kunnen niet buiten de plant overleven. In de winter 'slapen' ze gewoon mee met de knoppen en wortels van de wijnstok.
Ziekten zoals Stocky-dwergziekte (Kortverstrengeling) of bladrol (Leafroll) zitten levenslang in de plant. Als u een geïnfecteerde tak gebruikt om te enten, brengt u de infectie naar de nieuwe plant. De winter verbergt de symptomen, maar de infectiedruk blijft 100% aanwezig.
De Grote Winterstrategie: Pas na deze stappen de snoeischaar erin
Het doel in de winter is het drastisch verlagen van de 'infectiedruk' voordat de nieuwe cyclus begint. Dit doe je niet door alleen te snoeien, maar door hygiëne.
- Oogst en Verbrand Afval: Zorg dat vóór de vorst alle afgevallen bladeren, inclusief de mummie-druiven, uit de buurt zijn en verbrand. Dit vernietigt de overwinteringsplaats van de schimmelsporen.
- De Sanitaire Snoei (Wacht hier even mee!): Snoei uiteraard zieke takken en plekken met duidelijke tumoren weg. Maar bij zwaar aangetaste wijngaarden is het beter de snoei zo laat mogelijk in de winter uit te voeren, idealiter net voordat de knoppen beginnen te zwellen. Hiermee minimaliseert u de chronische wonden die de kou en vochtige luchten van februari kunnen gebruiken.
- De Aardebewerking: Voer een diepe, maar voorzichtige, grondbewerking uit. Door de bovenste 20 cm aarde om te woelen, begraaft u de ergste sporen van valse meeldauw. Zeker als u de mummies van zwartrot nog niet heeft opgeruimd, helpt dit ze sneller af te breken, weg van de jonge scheuten.
- Het Koperen Bad: Dit is de gamechanger voor schimmelpreventie. Direct na de snoei (maar voordat de knoppen zwellen!), besproei u de kale stokken met een sterke koperoplossing, zoals Bordelese pap (2% concentratie). Koper is agressief en desinfecteert de schors en de knopschubben, doodt de ingekapselde meeldauwsporen en remt de bacteriële activiteit.
- Ontdoe de Stam van Levensbedreigende Huisvesting: Witkalken van de stammen (tot 60 cm hoogte) is cruciaal. De witte kalklaag weert sterk zonlicht (voorkomt barsten door temperatuurschommelingen in januari) en, belangrijker nog, het fungeert als een desinfecterend laagje dat helpt bij het afbreken van korstmossen waar bijvoorbeeld de eitjes van schildluizen en andere overlevers zich verschuilen onder de ruwe bast.
De eerste stap naar een ziektevrij seizoen
De winter is uw kans om de strijd te winnen voordat hij begint. Door de snoei te scheiden van de diepgaande koperbehandeling en door consequent al het besmette plantmateriaal te verwijderen, vermindert u de primaire infectiebronnen exponentieel.
Wat is de meest hardnekkige plaag die u elk jaar opnieuw in uw eigen wijngaard of volkstuin tegenkomt, ondanks al uw winterwerk?
