Stel je voor: vijf jaar geleden lag neurowetenschapper Anil Seth op een operatietafel. Hij was niet in slaap; hij was dieper weg dan tijdens een normale nachtrust, terwijl chirurgen zijn hersenen onder handen namen. Urenlang was er niets. Geen tijd, geen ruimte, geen 'ik'. Toen hij wakker werd, realiseerde hij zich iets fundamenteels: onze hele ervaring van de wereld is misschien wel de grootste illusie ooit.
Seth, directeur van het gerenommeerde Sackler Centre for the Study of Consciousness, stelt dat wij de wereld niet zien zoals hij écht is. Wij ervaren een ‘gecontroleerde hallucinatie’. Dit klinkt als sciencefiction, zeker als je net je boodschappen hebt gedaan in de plaatselijke Albert Heijn en je de werkelijkheid als vaststaand beschouwt. Maar begrijpen hoe dit mechanisme werkt, is cruciaal voor het ontraadselen van ons eigen bewustzijn.
Het Einde van de ‘Moeilijke Vraag’
Wetenschappers worstelen al eeuwen met de ‘moeilijke vraag’ van het bewustzijn: hoe ontstaat subjectieve ervaring (zoals de roodheid van rood of pijn) uit louter materie? Seth vindt dat we deze vraag verkeerd stellen. Hij vervangt dit door het ‘echte probleem’.
Waarom dit geen oplossingen zijn, maar acceptatie
Volgens sommigen is Seth’s aanpak een nette truc om het mysterie te omzeilen. Maar hij beweert dat we de vraag zelf aan het oplossen zijn, simpelweg door te kijken naar wat wetenschap kán doen: verklaren, voorspellen en controleren.
- De ‘moeilijke vraag’ (hoe materie bewustzijn creëert) leidt tot een doodlopende weg.
- Het ‘echte probleem’ richt zich op de eigenschappen van de ervaring zelf.
- We leren dat onze ervaringen minder ‘magisch’ en meer ‘biologisch’ zijn dan we denken.
We moeten accepteren dat de natuurkunde of de kwantummechanica ook niet intuïtief zijn; ze werken desondanks perfect. Ons bewustzijn is misschien net zo onintuïtief.
De Wereld is jouw Voorspelling (En die moet worden gecorrigeerd)
De kern van Seth’s theorie is dat je brein niet een passieve camera is die beelden doorstuurt. Het is een actieve voorspellingsmachine. Het brein gokt continu wat er buiten je zintuigen gebeurt.
De zintuiglijke input die je ontvangt (de beelden die je op het verkeer ziet terwijl je de weg oversteekt), dient puur om die gokken te corrigeren. Daarom noemt hij het een ‘hallucinatie’ – het is een interne constructie. Maar het ‘gecontroleerd’ deel is essentieel.
Als we allemaal in onze eigen subjectieve bubbel leven, hoe komen we dan tot gedeelde waarheden, zoals de kleur van een regenachtige dag in oktober? Seth legt uit:
- Al onze ‘hallucinaties’ worden gecalibreerd door een gedeelde, objectieve realiteit.
- We kunnen de werkelijkheid nooit zien “zoals ze is” (een Kantiaans idee), omdat de waarneming altijd afhangt van jouw systeem.
- Het feit dat de kleur van een jurk op een foto verschillend kan lijken (zwart/blauw versus wit/goud), toont aan hoe afhankelijk de ervaring is van de waarnemer.
Dit besef moet leiden tot meer nederigheid over onze eigen visie op de wereld, zeker als we discussiëren over complexe zaken op social media.
Zal een AI ooit een ‘echt’ ik ervaren?
Met de opkomst van LLM’s zoals ChatGPT, voelen velen zich al verbonden met deze systemen. Ze lijken slim. Ze praten terug. Maar zijn ze bewust? Seth is zeer sceptisch over de huidige generatie AI.
Zijn redenering is ingebed in biologie. Bewustzijn komt voort uit het levend zijn, uit de regulatie van je interne fysiologie. Het is dat basisgevoel van ‘in leven zijn’ dat elke bewuste ervaring doordrenkt.
AI mist dit. Het is computationeel. Seth waarschuwt: als we AI als bewust beginnen te behandelen omdat het goed berekent, negeren we het feit dat de metafoor “het brein is een computer” ons op het verkeerde been zet. We verwisselen de kaart met het gebied.
De Transhumanistische Droom is een Vergissing
Het idee om je ‘geest’ op te laden naar een silicium ‘cloud’ om eeuwig te leven, is volgens Seth problematisch. Als je bewustzijn zo gedetailleerd moet worden gescand (molecuul voor molecuul), dan impliceert dit dat het brein geen computer is. Als het geen computer is, werkt een simpele upload niet. Je eindigt met vergeten in het silicium.
Geen Verkleining, maar Uitbreiding van Verwondering
Sommigen zien dit als de ultieme vernedering voor de mens, net als Copernicus ons van het centrum van het universum haalde of Darwin onze plaats in de schepping betwijfelde. Seth ziet dit anders: als we bewustzijn als een natuurlijk, biologisch proces zien, wordt ons gevoel van verwondering juist groter.
Het is fascinerend dat dit complexe gevoel van 'zijn' geworteld is in de simpele drang om in leven te blijven, iets wat jij en de octopus in de Noordzee delen. Het maakt ons deel van de grotere natuurlijke schoonheid van het universum.
Wat denk jij? Moeten we meer nederigheid tonen in discussies, wetende dat jouw perceptie van de werkelijkheid de beste gok van je biologische machine is?
