Je kind speelt er dagelijks op, of je loopt er tijdens de warming-up overheen: dat altijd perfect groene, onderhoudsarme kunstgrasveld. Het leek jarenlang de ultieme, duurzame oplossing. Maar een recente, schokkende ontdekking werpt een heel nieuw licht op die zwarte rubberkorrels onder de vezels. Wat je dacht dat gerecycled was, blijkt namelijk een chemische lading te zijn die continu afbreekt.
Wetenschappers hebben ontdekt dat het rubbergranulaat, afkomstig van oude autobanden, onder invloed van zon en regen honderden nieuwe, onbekende chemicaliën vrijgeeft. Het is tijd om serieus te kijken naar wat er écht onder die groene mat ligt, want dit houdt in dat de 'veilige' ondergrond constant verandert.
De illusie van inert materiaal
Jarenlang ging men ervan uit dat deze zwarte korrels – het vermalen rubber van afgedankte banden – relatief onschuldig en stabiel waren. Het was het toonbeeld van circulaire economie. Echter, een nieuw onderzoek van de Universiteit van Northeastern toont aan dat dit rubber absoluut niet inert is zodra het in de buitenlucht ligt.
Onderzoekers simuleerden de hitte van een Nederlandse zomer en intense UV-straling. Wat bleek? Het materiaal transformeert. Het breekt niet alleen af, maar het reageert met de omgeving en creëert nieuwe verbindingen.
De 6PPD-kwestie: van banden tot vissterfte
Eén van de bekendste boosdoeners is al langer bekend in de milieuwetenschappen: 6PPD. Dit is een stof die banden beschermt tegen ozon en slijtage. Wanneer 6PPD reageert met ozon, ontstaat 6PPD-quinon. Dit is extreem giftig voor waterleven.
We wisten dat het in de regenbuizen van steden terechtkwam, maar nu zien we dat dit proces ook direct onder het sportveld gestart wordt. Dit is geen theoretisch probleem; in Amerikaanse rivieren leidde deze stof al tot massale sterfte onder jonge zalmen.
Meer dan 500 nieuwe moleculen
Waar het echt verontrustend wordt, is de schaal. Het team identificeerde minstens 572 verschillende transformatieproducten. Dat is een onbekende cocktail van chemicaliën die je normaal niet zou verwachten op een sportveld.
Dit is hoe complexiteit ontstaat:
- Fragmentatie: Grote moleculen breken op in kleinere, soms vluchtigere deeltjes.
- Recombinatie: Kleinere deeltjes smelten samen tot nieuwe, onbekende structuren.
- Onbekende risico’s: Veel van deze 572 stoffen zijn nieuw en er zijn nauwelijks toxicologische gegevens over bekend.
Ik zag in de onderzoeksdata stoffen zoals 4-HDPA, die in verband wordt gebracht met het verstoren van de hormoonhuishouding (endocriene disruptor). Dit zijn geen stoffen waar je dagelijks aan wilt worden blootgesteld, zeker niet bij intensieve inspanning waarbij je ademhaling versnelt.
Wat betekent dit voor jou en je sportclub?
De concentratie hangt af van hoe oud het veld is en hoe heet het is, maar de chemische afgifte stopt niet. Een veld vervangen is bovendien duur, iets wat Nederlandse sportclubs vaak jaren uitstellen.
Wat je nu direct kunt doen:
- Verminder de hitte: Zorg dat velden niet onnodig lang ongebruikt in de volle zon liggen. Het hete kunstgras verhoogt de chemische reactiesnelheid aanzienlijk.
- Goede waterafvoer is cruciaal: Let erop dat het water dat van het veld afstroomt goed wordt opgevangen of gefilterd, en niet direct het oppervlaktewater bereikt via de drainage.
- Inspecteer de onderlaag: Als je veld ouder is dan 10 jaar, is de kans groot dat de chemische ‘uitstoot’ op zijn piek is. Bespreek dit met je gemeente of verenigingsbestuur.
We kunnen de realiteit van de verouderende infrastructuur niet negeren. Het is makkelijk te denken dat we na de aanleg van ‘groene’ velden klaar zijn. Maar de natuur vindt altijd een weg om materiaal te transformeren. Die stille afbraak onder onze voeten vraagt om aandacht.
Ben jij overgestapt op kunstgras vanwege het minimale onderhoud? Of blijf je juist liever bij de natuurlijke ondergrond gezien deze nieuwe data? Laat het ons weten in de reacties!
