Stel je voor dat je een vroege foto van het universum bekijkt, en je ziet objecten die eruitzien als gloeiende, rode stipjes. Wetenschappers keken ernaar en wisten niet wat ze zagen. Ze leken te klein voor sterrenstelsels, maar te groot voor wat we dachten dat zwarte gaten konden zijn in die tijd. Je dacht misschien dat we de kosmos nu écht begrepen? Denk opnieuw.
Het is alsof je een rups vindt die plotseling begint te transformeren. De James Webb Space Telescope (JWST) heeft nu misschien wel de sleutel gevonden tot het mysterie van deze 'kleine rode stipjes'. Het wijst erop dat we getuige zijn van de geboorte van giganten, verborgen onder een sluier van gas.
Het raadsel van de 'kleine rode stipjes'
Toen de JWST in 2022 begon met meten, ontdekte het tientallen van deze vreemde objecten. Ze waren spectaculair helder, maar hun bestaan botste met onze huidige modellen van hoe stelsels evolueren. Een stelsel met zóveel sterren, zo vroeg in de geschiedenis van het universum? Dat leek onmogelijk, net zoals het onmogelijk is om in Nederland direct een hypotheek van een miljoen euro te krijgen zonder jaarinkomen van minstens €150.000.
De eerste hints: te snel bewegend gas
Astronomen zagen iets vreemds aan het licht: de gassen rondom de stipjes bewogen met duizenden kilometers per seconde. Dit is een *smoking gun* voor extreme zwaartekracht. Het duidde op een actief galactisch centrum – een hongerig, supermassief zwart gat.
- Probleem 1: Ze zonden nauwelijks röntgen- of radiostraling uit, wat typisch is voor zwarte gaten.
- Probleem 2: Ze leken nog steeds te zwaar voor hun leeftijd.
Het leek wel alsof ze probeerden hun ware aard te verbergen. En blijkbaar was dat ook zo.
De kokon: de onthulling van de transformatie
Het nieuwe onderzoek, gepubliceerd in Nature, richtte zich op het onthullen van het lichtspectrum van dertig van deze stipjes. De bevindingen zijn simpel maar spectaculair: het lichtpatroon komt exact overeen met wat je zou verwachten van een supermassief zwart gat dat zich voedt met gas.
Maar waarom zagen we de röntgenstraling niet? De 'vlinder' zat nog in haar cocon. Wetenschappers concluderen dat deze objecten omgeven zijn door een dichte gaswolk. Denk aan een dikke mist die ’s ochtends in de polders hangt; die blokkeert zichtbare signalen voor de telescoop.
Deze gasmantel ving de röntgen- en radiostraling op terwijl het zwarte gat groeide. Pas als de cocon barst, zien we het volledige, actieve monster.
Het gewicht valt weg
En hier komt het meest verrassende deel. Toen de onderzoekers deze nieuwe informatie invoerden en de massa’s opnieuw berekenden, bleek het ware geheim:
De stipjes waren ongeveer honderd keer minder massief dan niemand had gedacht!
Met deze gecorrigeerde massa passen de 'kleine rode stipjes' perfect in de standaardtheorieën van kosmische evolutie. Dit zijn dus jonge, snelgroeiende supermassieve zwarte gaten in hun vroege, verborgen fase.
Wat betekent dit voor ons zicht op de kosmos?
Dit onderzoek suggereert dat er een hele populatie jonge, actieve zwarte gaten is die we tot nu toe hebben gemist omdat ze zich in deze 'coconfase' bevonden. Ze zijn de babyfoto's van de kosmische reuzen.
Nu is het de taak van de wetenschappers om meer stipjes te bestuderen om te zien of dit een zeldzame gebeurtenis is, of de standaardmanier waarop zwarte gaten hun massa opbouwen in de vroege ochtenduren van het universum. Net zoals je in Amsterdam misschien steeds dezelfde verborgen eettentjes ontdekt, ontdekken we nu de verborgen mechanismen van de kosmos.
Wat denk jij: hoe lang duurt het voordat de JWST de volgende laag van deze 'vlinders' afpelt? Laat het ons weten in de comments!
