Terwijl de aarde onder Niscemi blijft schuiven en 1.500 gezinnen hun huizen moesten verlaten, kijkt iedereen naar de regen. Maar het echte probleem ligt dieper dan een paar dagen noodweer. Ik heb de geologische kaarten bekeken, en het is schrijnend: de huidige ramp is geen compleet toeval, maar een voorspelbaar gevolg van hoe deze heuvel eigenlijk in elkaar zit.
Dit is waarom de 'rode zone' waarschijnlijk permanente afscheidswoorden moet betekenen voor veel inwoners. Je moet de structuur begrijpen om te beseffen hoe lang dit al sudderde. Snelle interventies zijn nu bijna onmogelijk, omdat het water de sleutel is.
Wat er nu letterlijk van de kaart veegt
De omvang van de aardverschuiving is een schok: een front van vier kilometer breed dat de Gela-vlakte opslokt. Dat is geen klein glijden; dit is een massale beweging van de hele heuvelrug. De civiele bescherming is nu bezig met het plannen van permanente relocatie, wat aangeeft hoe serieus de situatie is.
Echter, focussen op de schade nu is als het vangen van rook. De experts zijn duidelijk: niemand kan de zone in totdat het water is afgevoerd. Dit is cruciaal, want het water is de smeerolie in dit bergbekken.
De tweede aardverschuiving van Niscemi
Wat veel mensen niet weten, is dat dit een herhaling is. Precies op dezelfde plekken (Sante Croce, Pirillo) was er al een enorme uitbarsting in oktober 1997. Zelfs toen sprak men destijds van 'gewone wanbestuur' door een vulkanoloog. Dat klinkt misschien als politiek geneuzel, maar het wijst op jarenlang genegeerde waarschuwingen.
- In 1997 werden 400 gezinnen geëvacueerd en moesten na langdurige strijd zelfs een 18e-eeuwse kerk afbreken.
- De noodtoestand in dat gebied werd meerdere malen verlengd, tot ver in 2007. Dit duidt op chronische instabiliteit.
- Zelfs in januari, slechts enkele dagen voor de huidige ramp, was de provinciale weg 12 al onderbroken.
De natuur heeft hier een geheugen, en ze herhaalt haar lessen bij gebrek aan gehoor.
De geologische dubbele valstrik: Zand versus Klei
Waarom gebeurt dit hier, en niet overal? Het antwoord is de gelaagdheid, zoals topgeoloog Giovanna Pappalardo uitlegt. Stel je de bodem voor als een slecht opgebouwd meerkoekje.
Bovenaan heb je de **permeabele, zanderige lagen**. Die zuigen het regenwater op als een spons. Maar direct daaronder liggen die **grijze leem- en kleilagen**. Klei houdt water vast; het kan niet makkelijk wegzakken.
Wat gebeurt er dan? Het water bouwt zich op in de zandlaag totdat de druk te groot wordt, en de zandlaag begint te 'glijden' over de ondoordringbare, vettige kleibasis. Dit creëert een soort ondergrondse glijbaan.
De onontkoombare hellingshoek van 85 graden
Dit is misschien wel het meest verontrustende feit dat ik tegenkwam, uitgelegd door Riccardo Ferraro van SIGEA. Zandgrond heeft, om stabiel te blijven, een natuurlijke 'wig' nodig, een hellingshoek van rond de 35 graden.
De huidige wand van de aardverschuiving? Die staat op bijna 85 graden. Dat is bijna verticaal. Dit betekent dat de hele structuur kunstmatig hoog en instabiel is gehouden, en de aardverschuiving moet doorgaan totdat hij die natuurlijke 35 graden heeft bereikt. Dat is geen voorspelling; dat is natuurkunde.
De menselijke factor: rommelig waterbeheer
Hoewel de basis geologisch is, maakten menselijke fouten het erger. De chaos in het waterbeheer is hier een grote boosdoener.
Geoloog Giuseppe Collura merkt op dat er geen bewijs is voor grote tektonische breuken (aardbevingsactiviteit). Wat hij wél ziet, is dat de stad zelf de helling heeft verholpen met wanorde:
- Ongecontroleerde afvoer van stadsregenwater dat zich verzamelt en op de helling dumpt.
- Diepe insnijdingen in de helling door slechte drainage, wat de instabiliteit vergroot.
- Nadat de ramp van '97 plaatsvond, is er **geen structurele stabilisatie** uitgevoerd in dat gebied.
Vier jaar geleden classificeerde de regionale Civiele Bescherming deze zone al als een gebied met **zeer hoog geomorfologisch risico**. Men wist het, men heeft het op papier gezet, maar blijkbaar is de noodzaak van actie niet doorgedrongen tot het oppervlak.
Wat nu? De realiteit voor de bewoners
Als je in Nederland met dit soort problemen kampt, zie je vaak massale dijksverstevigingen of ondermijning. Hier zien we een gebied dat al decennia lang verwaarloosd is, ondanks duidelijke historische en recente signalen. De overheid moet nu besluiten of ze 1.500 mensen permanent elders huisvesten, want de grond zal pas stoppen met bewegen als de helling fysiek is uitgevlakt.
Het is de bittere pil: de geologie van Niscemi eist nu zijn tol, en dat is een proces dat traag en pijnlijk zal zijn, niet snel en met een simpele zandzak opgelost.
Heeft jouw regio ook van die ‘verborgen’ geologische risico’s waar te weinig over gesproken wordt? Deel je ervaring hieronder.
