Stel je voor: onder water lag een ecosysteem zo rijk dat het kon concurreren met de beste bossen op het land, maar het is in minder dan tien jaar vrijwel volledig verdwenen. De dader? Een explosie van zee-egels, mogelijk gemaakt door het plotselinge verdwijnen van hun belangrijkste natuurlijke vijand, de zonnebloemzeester.
Dit is geen sciencefiction; het is de stille catastrofe langs de kust van Californië. Maar nu grijpt de wetenschap in met een onverwachte, maar noodzakelijke, tegenaanval. Ze kweken de zonnebloemzeester op in laboratoria, niet alleen om een dier te redden, maar om een hele oceaan te herstellen. Dit is waarom dit $18 miljoen kostende project je aandacht verdient.
De onstuitbare zee-egel-plaag
De zonnebloemzeester, met zijn vermogen om tientallen zee-egels per dag te verorberen, was de architect van evenwicht. Zonder deze 'uitzonderlijke predator' ontspoorde de situatie volledig na een mysterieuze sterftegolf in 2013. De paarse zee-egel, voorheen netjes onder de duim gehouden, begon aan een ongecontroleerde expansie.
Een machine van biologische controle
Wat deze zeester zo machtig maakt, is zijn eetgedrag. Ik zag ergens een verslag waaruit bleek dat een juveniele zeester, ongeveer zo groot als een hamburgerbroodje, 44 kleine, erwtgrote zee-egels in één dag verslond. En hij had nog steeds honger.
De methode is efficiënt en snel. De zeester zuigt de egels leeg, en drie uur later werpt hij het perfect schone skelet af. Deze sequentiële eetsnelheid is de sleutel tot het snel terugdringen van dicht opeengepakte populaties.
- De onderwaterbossen (kelpbossen) zijn in grote delen van de kustlijn bijna verdwenen.
- Dit heeft geleid tot economische verliezen van honderden miljoenen dollars door de ineenstorting van de visserij die afhankelijk was van dit ecosysteem.
- Zonder de zeester is het ecosysteem in vrije val.
Het $18 miljoen kostende lab-experiment
De hersteloperatie wordt geleid door een samenwerking van instituten, gesteund door een aanzienlijke injectie van $18 miljoen van het NOAA Habitat Conservation Office. Het doel is simpel: kweek genoeg gezonde, genetisch diverse zeesterren om ze weer in het wild los te laten.
De strijd tegen kannibalisme en sterfte in de kweek
Het opkweken van deze dieren is echter allesbehalve kinderspel. De eerste grote operationele horde in Californische laboratoria was het voorkomen dat de larven elkaar opaten. Het klinkt absurd, maar de jonge zeesterren zijn kannibalistisch.
De oplossing bleek verrassend eenvoudig, iets wat je in een lokale zoutwatertankwinkel ook zou kunnen tegenkomen: constante, lichte agitatie. Door de larven in een container te houden met een goedkope elektrische roerder, bleven ze zweven en was de overlevingskans exponentieel hoger. Ze werden later geïsoleerd om het contact te minimaliseren.
Genetische diversiteit is de overlevingsstrategie
Wetenschappers beseffen dat alleen kwantiteit niet genoeg is. Ze hebben een DNA-database opgezet. Dit is cruciaal om een genetisch robuuste populatie op te bouwen die bestand is tegen toekomstige ziektes of de opwarming van de oceaan. Ze selecteren nu slimme combinaties van partners om een 'bottleneck' te voorkomen, een probleem waar we vaak mee worstelen bij het fokken van zeldzame dieren, net als bij de fokprogramma's voor zeldzame Nederlandse koeienrassen.
Wat er nog op de plank ligt: Van celdetectie tot herintroductie
De wetenschap staat niet stil en innoveert op alle fronten:
- Criopreservatie: Sperma en larven van de zeester worden nu ingevroren. Dit bouwt een 'veilige haven' voor genetisch materiaal, mocht er iets misgaan met de actieve populaties.
- Ziekte-ID: Er is nu een test om het specifieke bacteriestrain Vibrio pectenicida op te sporen, de boosdoener achter de massale sterfte. Dit maakt veiliger transport tussen faciliteiten mogelijk.
- Milieumonitoring (eDNA): Een baanbrekend experiment gebruikt watermonsters om sporen van DNA in het zeewater te detecteren. Als dit werkt, kunnen onderzoekers veel sneller en goedkoper zien waar de zeesterren zich bevinden, zonder dat ze zelf hoeven te duiken.
De herintroductie is nog verre toekomstmuziek; schattingen wijzen op vijf jaar of langer. Maar de hoop is terug. Zelfs in 2024 werden in het Greater Farallones National Marine Sanctuary enkele overlevende exemplaren gespot door duikers, wat bewijst dat de natuur een gevecht niet snel opgeeft als je haar maar de juiste gereedschappen geeft.
Het herstellen van de zonnebloemzeester is een symbool van hoe complex en onderling verbonden ecosystemen zijn. Als deze 'machine' terugkeert, krijgen de kelpbossen weer de kans om hun rol als de onderwater-regenwouden van de zee te hervatten.
Wat denk jij: is een laboratorium-gedreven herstel van zo'n cruciaal beest effectief op de lange termijn, of is de natuur te onvoorspelbaar voor dit soort ingrijpen?
