Stel je voor: je kijkt naar historische kaarten van de dinosauruswereld en denkt dat je het plaatje compleet hebt. Maar dan komt een Roemeense ontdekking, met bijdragen van de Universiteit van Boekarest, en je moet de hele Europese geschiedenis van de reuzen opnieuw schrijven. Fossielen uit de Hatzeg-regio hebben nu een topstudie in Nature gedwongen om een eeuwenoud idee over Euraziatische dino’s overboord te gooien.
Dit is geen anekdote uit een afgelegen museum. Dit gaat over de Ceratopsiërs – de beroemde ‘hoorn-dino’s’, zoals de Triceratops. Wetenschappers dachten simpelweg dat ze nooit voet op Europese bodem hadden gezet. Nu blijkt dat sommigen hier misschien wel een eigen lokale evolutie doormaakten, compleet weggestopt in archieven. Als je geïnteresseerd bent in hoe de wereld er écht uitzag, moet je dit lezen.
De mythe van het dode continent
Eeuwenlang was de aanname comfortabel: de grote, iconische dinosauriërs clusterden zich in Noord-Amerika en Azië. Europa, in het late Krijt, werd gezien als een soort evolutionaire doodlopende straat met lokale, maar kleinere soorten. De Ceratopsiërs (dino’s met hoorns en kappen) waren de grote afwezigen.
Wanneer fragmentele botten de waarheid verbergen
Het probleem lag hem in de resten. De studie, gecoördineerd door professor Susannah Maidment van het Natural History Museum in Londen, wijst op een cruciaal detectieprobleem. De Europese fragmenten leken te veel op die van andere, al bekende Europese soorten. Maar de nieuwe analyse toont aan dat ze ‘gewoon’ primitieve hoorn-dino’s waren die zich slim hadden aangepast.
Zoals één hoofdonderzoeker opmerkte: het is alsof je een kat en een kleine hond alleen op basis van hun poten probeert te identificeren. Hun ledematen en tanden lijken verrassend veel op elkaar door hun gedeelde afkomst én hun gelijksoortige dieet.
- De verwarring: Botten die men toeschreef aan de Rhabdodontidae (typisch Europees) blijken nu atypische Ceratopsiër-resten te zijn.
- De implicatie: Europa was geen evolutionair achailand, maar een cruciale route, mogelijk een ‘corridor’ voor migratie tussen Azië en Noord-Amerika.
- De locatie: De ontdekking is sterk gebaseerd op botten uit het UNESCO Geopark Țara Hațegului.
De Held uit Transsylvanië: Ferenceratops
De kroon op het werk is de definitie van een compleet nieuw geslacht, gevonden in de Sînpetru-formatie in het Hațeg-bekken. Maak kennis met de Ferenceratops shqiperorum. Deze primitieve ceratopsiër is vernoemd naar baron Franz Nopcsa, een pionier uit de vroege 20e eeuw die het referentiemateriaal ooit ontdekte, maar het dus niet correct kon classificeren.
Dit is waar we even moeten stilstaan bij de lokale context. Net zoals je in Nederland de fossielen uit Zuid-Limburg kent als jouw paleontologische schat, is dit voor de regio Hațeg. Ze hadden een eiland-ecosysteem waar deze dieren unieke vormen ontwikkelden. Ze waren hier, ze pasten zich aan, en ze waren lang over het hoofd gezien.
Hoe de wetenschap zichzelf corrigeert
Het is fascinerend om te zien hoe wetenschap werkt: we dachten dat we X wisten, maar Y bleek waar. De vondsten uit Roemenië vullen perfect de recente ontdekkingen in Hongarije aan. Deskundigen ontdekten daar completere schedeldelen van een andere soort, Ajkaceratops kozmai, die voorheen onderwerp van debat waren.
Steve Brusatte, een bekende paleontoloog en co-auteur, zei het helder: “De hoorn-dino’s lijken de Triceratops, maar de meeste soorten komen uit Noord-Amerika. Nu vinden we ze in Europa. Ze zaten al die tijd letterlijk **verborgen in het volle zicht** en werden decennialang verward met andere dinogroepen.”
Wat nu? Dit betekent dat zelfs de classificaties van andere herbivoren uit het Hațeg-bekken, zoals de *Zalmoxes*, mogelijk herzien moeten worden. Het plaatje van de dinosaurusdiversiteit in Europa kantelt volledig.
Wat kun je hier nu mee?
Hoewel je waarschijnlijk niet direct op zoek gaat naar Ferenceratops-botten in je achtertuin – tenzij je in Zuid-Limburg woont en heel goed zoekt – is de praktische les hier de waarde van een frisse blik. Als je een oud ‘feit’ in je werk of leven hebt geaccepteerd, neem dan de tijd om die basis opnieuw te controleren. Soms zit de waarheid verstopt in archieven die je te lang als ‘afgerond’ hebt beschouwd.
Denk hierbij aan die oude administratieve map op zolder of een beleid dat al jaren ‘zo is’. Je zou verbaasd kunnen zijn welke ‘dinosaurussen’ je daar vindt.
Wat is volgens jou het meest overtuigende oude historisch feit dat de wetenschap onlangs compleet heeft omgegooid?
