Stel je voor: je staat tot je enkels in het water op Ipanema of Copacabana en opeens zie je een bewegende, donkere massa onder je voeten. Geen zeewier, maar een metersbrede, levende schaduw. Dit is geen film, dit gebeurt nu in Rio de Janeiro, waar gigantische scholen vissen de stranden teisteren. Het is een spektakel dat badgasten verwondert, maar het verbergt een belangrijk natuurfenomeen waar je nú van moet weten.
Je vraagt je misschien af of dit iets te maken heeft met vervuiling of een gekke temperatuurschommeling. Gelukkig niet direct. Het is het werk van de 'ressurgência' – een terugkeer van koud, voedselrijk water. En de reden dat je deze enorme scholen nu zo dicht bij de kant ziet, is verrassend en heeft alles te maken met hoe ons ecosysteem werkt. Blijf lezen om te ontdekken wat dit precies is en waarom het een dubbel gevoel moet geven.
Het mysterieuze ballet van de sardine
De verschijning van deze enorme vismassa’s, die soms wel een kilometer breed lijken, heeft de lokale bevolking even doen stilstaan. Wat we zien zijn waarschijnlijk duizenden manjubas of sardines. Wat deze zwermen zo opvallend maakt, is hun ongewone dichtheid en hoe ze door het ondiepe water bewegen.
Maria Sorgilene uit São Paulo, die deze week bij Pedra do Leme was, beschrijft het levendig: "Ik stond in het ondiepe en ik kon de visjes duidelijk zien. Ze waren zo dichtbij. Het water was helder en het leek alsof ze bijna met de badgasten speelden."
De wetenschap achter de koude golf
Professor Marcelo Vianna, expert in mariene biologie aan de UFRJ, legt uit dat dit fenomeen de ressurgência heet. Dit is geen uitzondering, maar het is de schaal dit jaar die opvalt.
Normaal gesproken is zeewater aan de kust warm en lichter. Maar onder de oppervlakte ligt kouder, zwaarder water vol met plankton – de basisvoedselketen. De ressurgência zorgt ervoor dat dit verborgen voedsel omhoog komt.
- Wat gebeurt er? Kouder, voedselrijk water stijgt op.
- Waarom? Dit wordt vaak veroorzaakt door specifieke windrichtingen en de vorm van de kustlijn rond Cabo Frio.
- Het effect? Het plankton explodeert, wat een feestmaal creëert voor kleine vissen zoals sardientjes.
Deze vissen planten zich razendsnel voort. Binnen drie maanden kunnen hun nakomelingen al deze omvang bereiken. Dit zwelt de scholen dramatisch aan, wat resulteert in de spectaculaire patronen die we nu zien.
De verraderlijke schoonheid: Dit is het verborgen gevaar
Hoewel het een fantastisch gezicht is – badgasten die letterlijk tussen de natuur zwemmen – is dit moment cruciaal voor een belangrijke waarschuwing. De schaduwen die je ziet zijn prachtig, maar de omgeving is dat minder.
Professor Vianna wijst erop dat de verbeterde zichtbaarheid van de vissen niet betekent dat het water schoner is geworden; het is gewoon een perfecte ecologische storm. Terwijl de vis eet, zwemt hij door onze rommel.
In mijn praktijk zie ik dagelijks de gevolgen van de drukte op het strand. Vooral de verpakkingen van quentinhas (kant-en-klaarmaaltijden) en het plastic dat achterblijft, zorgen voor een gigantische hoeveelheid microplastics.
Wat gebeurt er dan? De golven breken het piepschuim en plastic in onzichtbare fragmenten. De sardine, die je net zo mooi vond, eet dit op. En wie eet de sardine? Precies. Dit is de **echte dreiging van dit natuurwonder**.
Lokale tactiek tegen het ijskoude water
De ressurgência is berucht om het ijskoude water dat midden in de hete zomer de kustlijn bereikt. Geograaf Flávia Lins de Barros legt uit dat de zuidoostenwinden de warme oppervlaktelaag wegdrijven, waardoor de Arctische diepte arriveert.
Wil je toch een duik wagen zonder meteen te bevriezen? Probeer dit verrassende trucje dat veel dagjesmensen over het hoofd zien:
- Timing is alles: Zwem later op de dag. Tegen de avond heeft de intense zon het oppervlaktewater, dat net de koudere laag heeft gemengd, iets kunnen opwarmen.
- Kies de juiste plek: Stranden die meer beschut liggen tegen de wind die de koude stroming aanstuurt, kunnen marginaal warmer zijn.
Het is een natuurkracht die de kracht van de kust van Rio definieert. Je moet je respectvol gedragen ten opzichte van de oceaan, want hij brengt je soms een geschenk, maar ook een harde les mee.
Wat vind jij de meest verrassende waarneming die jij ooit aan een Nederlands of buitenlands strand deed? Laat het ons weten in de comments!
