We leerden op school dat planeten rond zijn. Dit komt door de zwaartekracht die materie gelijkmatig naar het centrum trekt. Maar stel je nu eens voor dat je een hemellichaam vindt dat eruitziet als een rugbybal of, nog vreemder, een citroen. Wetenschappers hebben zojuist zo’n extreme wereld ontdekt.
Dit is geen theoretische afwijking; het is een waarneming die ons begrip van kosmische vormen op zijn kop zet. Je moet dit nu lezen, want deze vondst toont aan dat zelfs de meest fundamentele ‘waarheden’ in de ruimte soms misleidend kunnen zijn, vooral als het gaat om planeten rondom neutronensterren.
De 'Perfecte Klok' van het Universum onthult een geheim
De ontdekking van de planeet, met de naam PSR J2322-2650b, werd gedaan dankzij een ‘pulsar’. Pulsars zijn overblijfselen van supernova's: extreem dichte neutronensterren. Ze roteren razendsnel en zenden stabiele radiogolven uit. Daarom worden ze ook wel de 'nauwkeurigste klokken in het heelal' genoemd.
In 2017 merkten onderzoekers in de data van de Parkes-radiotelescoop in Australië iets vreemds op. De aankomsttijden van de pulssignalen verschilden heel subtiel, iedere 7,75 uur werden ze iets vroeger of later. Dit was de onmiskenbare handtekening van de zwaartekracht van een onzichtbare begeleider die de pulsar lichtjes deed ‘schudden’.
Waarom deze planeet de wetten tart
De meeste planeten zijn nagenoeg bolvormig, omdat de zwaartekracht gelijkmatig van alle kanten trekt. Zelfs de Aarde is slechts 0,3% breder bij de evenaar. PSR J2322-2650b daarentegen is, volgens modellen, ongeveer 38% uitgerekt langs haar evenaar in vergelijking met de polaire diameter.
Wat is de oorzaak van deze bizarre vorm? Je raadt het al: de extreme omgeving.
- Extreme Nabijheid: De planeet draait op slechts 1,6 miljoen kilometer van de pulsar af – dat is slechts 1% van de afstand Aarde-Zon.
- Getijdenkrachten: Door deze extreme nabijheid ondervindt de kant van de planeet die naar de pulsar is gericht een veel sterkere aantrekkingskracht dan de achterkant.
- Tidal Locking: Net als onze Maan, die ons altijd dezelfde kant laat zien, is deze planeet in zijn rotatie vergrendeld. Eén kant staart permanent naar de dodelijke ster.
Deze constante, ongelijk verdeelde ruk – de getijdenkracht – heeft de planeet letterlijk omgevormd tot een langgerekte vorm, een permanente vervorming die je normaal alleen ziet bij objecten die veel dichter bij elkaar staan dan planeten en sterren.
Een atmosfeer van roet en hitte
Maar de vorm is niet het enige dat afwijkt. De atmosfeer van PSR J2322-2650b is totaal onherkenbaar in vergelijking met wat we bij andere exoplaneten zien.
Waar we waterstof en helium verwachten, vonden de astronomen sterke signalen van moleculaire koolstof. Dit suggereert een atmosfeer die bezaaid is met deeltjes die lijken op 'roet', gevormd onder deze extreme druk.
Stel je de temperaturen voor: de kant die naar de pulsar is gericht, kan duizenden graden Celsius berekenen. Zelfs op de schaduwzijde blijven de temperaturen op honderden graden steken. Dit verschil veroorzaakt gigantische winden die veel sneller en anders waaien dan we gewend zijn.
Is het een planeet of het overblijfsel van een ster?
Hoe is dit ding ontstaan? De gangbare theorieën schieten tekort. Dit brengt onderzoekers bij de meest radicale hypothese: de 'Black Widow Pulsar’-theorie.
Volgens deze theorie was PSR J2322-2650b oorspronkelijk een veel grotere ster. De pulsar, met zijn intense straling en deeltjeswinden, heeft bijna al zijn massa weggeblazen, waardoor het residu nu slechts de grootte van een planeet heeft. Het zou dus een 'gestripte' ster kunnen zijn, die zich nu gedraagt als een exoplaneet.
Toen de eerste exoplaneten rond pulsars werden ontdekt, was dat al een schok. Men dacht dat de explosie van een supernova alle nabije planeten zou vernietigen. Maar nu zien we dat er onder de meest extreme omstandigheden vreemdere dingen ontstaan dan we ooit dachten. Het is een herinnering dat onze 'huisregels' van de kosmos vaak alleen gelden voor de veilige zone rond onze eigen Zon.
Wat denk jij, is dit een overlevende uit een catastrofe, of een compleet nieuw type hemellichaam dat we nog niet eens een naam kunnen geven? Laat het ons weten in je reactie!
