Stel je voor: je hebt een oud, vergeten stuk bot in een la liggen, door experts afgeschreven als onbelangrijk, misschien zelfs waardeloos. Dan komt er negentig jaar later relatief eenvoudige technologie aan te pas, en blijkt dat obscure botje misschien wel de sleutel tot een 95 miljoen jaar oud geheim te zijn. In Nederland zien we dit soort dramatische wendingen vaak bij archeologie, maar dit verhaal komt rechtstreeks uit Tsjechië.
Dit is geen verre theorie, maar een recente herziening van een vondst uit 1878 bij Holubice. Veel paleo-enthousiastelingen kijken naar Štramberk als we het over Tsjechische fossielen hebben, maar het lijkt erop dat de échte primeur al heel lang op de plank lag. Waarom hebben zo veel vooraanstaande paleontologen dit zo lang misgehad? Het antwoord zit in de microscoop en een misverstand over botstructuur.
Niet zomaar een reptiel: de eeuwige strijd om de naamgeving
Het fossiel in kwestie is een stuk bot dat ooit werd toegeschreven aan een Iguanodon, een van de bekendste knikkers uit de dinosauruswereld. De naamgever, professor Antonín Frič, had het aanvankelijk bij het rechte eind met de locatie – Holubice nabij Kralupy nad Vltavou. Maar door de jaren heen werd de classificatie steeds zwakker.
De situatie verslechterde toen collega's de naamgeving corrigeerden. Eerst werd het Procerosaurus, maar die naam was vergeven. Vervolgens werd het Ponerosteus, wat letterlijk ‘slechte of waardeloze bot’ betekent. Pijnlijk, als je bedenkt dat dit de hoogst mogelijke twijfel uitdrukte over de vondst. Het was lange tijd een nomen dubium – een naam met serieuze twijfels.
Het microscopische bewijs dat het tij keerde
Wat de echte omslag bracht, was de wens om eindelijk duidelijkheid te scheppen over de overblijfselen van Frič. Paleontologen kropen met de moderne techniek in de materie. Ze maakten dunne doorsnedes van het fossiel, slechts driehonderdsten van een millimeter dik, en keken er met een lichtmicroscoop doorheen.
En toen zagen ze het: een dicht netwerk van bloedvaten, bekend als het Haversiaans systeem. Dit systeem is typerend voor warmbloedige, zeer actieve dieren – denk aan vogels en zoogdieren.
- In het Krijt tijdperk waren dit soort complexe botstructuren zeldzaam bij reptielen.
- Zoogdieren en vroege vogels uit die tijd waren doorgaans te klein om dit soort grote fragmenten achter te laten.
- Dinosauriërs, met hun hoge metabolisme, pasten perfect in dit profiel.
De 95 miljoen jaar oude kangoeroe
Het fragment uit Holubice dateert van ongeveer 95 miljoen jaar geleden (het Cenomanien). Dat is jonger dan de klassieke Britse Iguanodons. Hoewel de structuur sterk wijst op een dinosaurus of een nauw verwante vogel, hebben biologen nog een kleine slag om de arm nodig voor de definitieve bevestiging.
Dat het fossiel deze structuur bezit, is echter een zéér sterke aanwijzing dat we hier met een lid van de Dinosauria te maken hebben. Als dit definitief wordt bevestigd, betekent dit dat de eerste 'officiële' dinosaurus in Tsjechië niet van een recente opgraving komt, maar van een amateurverzamelaar eind negentiende eeuw. Dat is een flinke correctie op de geschiedenisboeken!
Wat nu? De implicaties voor de regio
Dit soort herbeoordelingen laat zien dat we nooit moeten stoppen met het onderzoeken van ‘oude’ vondsten. Zeker in Centraal-Europa zien we dat buurland Polen veel meer iknofossielen (sporen) vindt. Het is dus zeer aannemelijk dat er dichter bij huis nog veel meer bewijs ligt, misschien zelfs in een vergeten lade bij een lokaal museum hier in de buurt die wij nu als 'gewone’ reptielresten bestempelen.
Het is een les in nederigheid: de meest baanbrekende ontdekkingen liggen soms onder je neus, klaar om opnieuw bekeken te worden met een iets scherpere lens. Denk maar aan hoe vaak we de handleiding van onze nieuwe router weggooien, om hem vervolgens twee jaar later te zoeken voor een instelling die we niet meer weten.
Wat denk jij: zou het ons verrassen als een van die 'grote herbivoren' uit het Krijt gewoon onder de veluwe lag?
