Stel je voor: je kijkt door een van de krachtigste telescopen ter wereld en je ziet een lichtflits die zo fel is, dat je direct weet: dit klopt niet met de handleiding. Dat is precies wat wetenschappers onlangs overkwam, en het wijst op een kosmische gebeurtenis die de boeken in gaat als de krachtigste ooit gemeten.
Deze knal, met de naam AT 2024wpp, vond plaats in een sterrenstelsel dat 1,1 miljard lichtjaar van ons verwijderd is. Het was zo'n intense gebeurtenis dat traditionele verklaringen, zoals een simpele supernova, direct van tafel gingen. Wij als onderzoekers werden gedwongen om het hele model dat we hanteerden over stervensprocessen te herzien. Dit is het bewijs dat de kosmos ons nog steeds verrast.
Honderd keer meer energie dan verwacht
Twee onafhankelijke teams hebben hun bevindingen nu gepubliceerd in The Astrophysical Journal Letters. Hun berekeningen wijzen op een schokkende energiedosis. De meest recente analyse leert ons dat AT 2024wpp honderd keer meer energie uitstraalde dan een normale supernova zou mogen produceren.
Maar het ging niet alleen om de hoeveelheid licht. Wat de onderzoekers echt op het verkeerde been zette, was de enorme hoeveelheid nabij-infrarood licht die vrijkwam. Dat is een signatuur die je simpelweg niet ziet bij een stervende ster die explodeert.
Het zwarte gat nam het over
De meest plausibele, maar tegelijk meest dramatische, verklaring die nu op tafel ligt, is dat we getuige zijn geweest van de laatste momenten van een gigantische ster. Deze ster cirkelde te dicht om een superzwaar zwart gat – eentje met meer dan honderd keer de massa van onze eigen zon.
Het zwarte gat stond al langer materie van de ster af te snoepen. Gas en stof vormden een dichte wolk rondom de waarnemingshorizon. Zolang de ster maar op een veilige afstand bleef, ging het goed.
Maar toen kwam het onvermijdelijke moment. De zwaartekracht won het van de afstand. Het zwarte gat scheurde de ster letterlijk aan stukken. Hierdoor botste het nieuwe materiaal met de reeds aanwezige wolk van gas en puin.
- Deze botsing veroorzaakte een overweldigende gloed van röntgenstraling en fel blauw/ultraviolet licht.
- Stralen van gas die met hoge snelheid uit de polen van het zwarte gat werden geperst, creëerden bovendien radiostraling toen ze de omringende gaswolk raakten.
Het is alsof je een gigantische deur dichtgooit, maar het geluid is een miljoen keer luider dan je had verwacht.
Wat dit betekent voor jouw kijk op het heelal (De praktische les)
Hoewel we deze gebeurtenis al hebben waargenomen, is de precieze uitvoering van dit kosmische drama nog steeds met scepsis omgeven. De afstand is zo immens dat definitieve bevestiging moeilijk is. Maar het heeft ons wel een waardevolle les geleerd over hoe extreme gebeurtenissen eruitzien.
Stel je voor dat je in onze eigen Melkweg een vergelijkbaar, maar minder extreem, fenomeen zou zien. Terwijl wij hier in Nederland vaak klagen over de lichtvervuiling die zicht op de sterren belemmert, toont dit bewijs aan dat de natuur fenomenen kan produceren die alle lokale menselijke hinderpalen overstijgen.
Gelukkig hoeven we niet te wachten op de volgende catastrofale botsing. Nieuwe UV-telescopen komen eraan. Zij zullen de komende jaren meer *Fast Blue Optical Transients* (LFBOT’s) in kaart brengen. Hun observaties zullen ons hopelijk een definitiever antwoord geven op de vraag hoe zo’n briljante blauwe knal precies ontstaat.
Natalie LeBaron, hoofdauteur van een van de onderzoeken, vatte het treffend samen: "De belangrijkste les van AT 2024wpp is dat ons initiële model fout was. Dit is absoluut niet veroorzaakt door een exploderende ster."
We dachten te weten hoe sterren sterven, maar het universum heeft ons getrakteerd op iets veel spectaculairders. Wat is volgens jou de meest onverwachte ontdekking die moderne telescopen nog gaan doen?
