Je leest het nieuws: luchtvervuiling eist jaarlijks tientallen levens in jouw regio. Dat klinkt schokkend, maar wat als de cijfers waar men op baseert, ronduit onbetrouwbaar zijn? Een fysicus met een indrukwekkende carrière zet grote vraagtekens bij de gerapporteerde dodentallen in Manresa, en zijn reden is veel fundamenteler dan je denkt. Tijd om kritisch te kijken naar wat ‘experts’ ons voorschotelen over de luchtkwaliteit die we inademen – zeker als dit invloed heeft op jouw woonomgeving.
De harde cijfers die niet kloppen
De stad Manresa zou volgens recente technische rapporten (gebaseerd op onderzoek van het Barcelona Institute for Global Health) de derde slechtste luchtkwaliteit van Catalonië hebben, goed voor ongeveer 68 sterfgevallen per jaar door fijne stofdeeltjes. Klinkt als een duidelijke reden om direct een lage-emissiezone (LEZ) in te voeren, toch?
Maar hier zit de adder onder het gras, zo merkt Dr. Joan Jorge Sánchez op. Hij is geen willekeurige criticus; als voormalig directeur van de Universiteitspolitècnica de Catalunya (UPC) in Manresa en natuurkundig doctor, weet hij hoe metingen eruit moeten zien.
10 stations nodig, er zijn er 2
Om een eerlijke en betrouwbare kaart van de luchtvervuiling in een stad van 41,6 km² te krijgen, hebben wetenschappers een uniforme meetinfrastructuur nodig. Doctor Sánchez rekent voor:
- Voor een basale dekking (2 km resolutie) heb je 10 automatische stations nodig.
- Voor gedetailleerde stedelijke dekking (1 km resolutie) zijn zelfs 42 stations nodig.
Wat heeft Manresa in werkelijkheid? Slechts twee meetpunten: één automatische op Plaça Espanya en één handmatige bij de basisschool La Font. Dat is alsof je de temperatuur in heel Nederland wilt bepalen met alleen meetinstrumenten in Utrecht en Maastricht.
Het probleem is nog groter. Het ene station meet PM10, het andere PM2.5. Er is geen duidelijke correlatie om aan te nemen dat de waarden zich gelijkmatig verspreiden over de stad. Dit is geen wetenschappelijke onderbouwing; het is gokwerk.
Wat mist er in de analyse?
Veel gemeenten nemen data over van andere, grotere steden, zonder de lokale context mee te wegen. Dit is een veelgemaakte fout die, zeker in Nederland met onze eigen unieke windstromen en bebouwing, dodelijk kan zijn voor de betrouwbaarheid.
Sánchez benadrukt dat de focus verkeerd ligt:
- Geluidsmetingen: Hoewel mogelijk accuraat, zijn deze niet kwantitatief gerelateerd aan atmosferische sterfte.
- Topografie en wind: Dit is cruciaal. De dominante windrichtingen in een wijk kunnen vervuiling afvoeren of juist concentreren. Een wijk met veel wind kan daardoor beter scoren dan een beschutte kom, ongeacht de uitstoot.
Zijn advies is helder: integreer geografische informatiesystemen (GIS) om verkeersdata te koppelen aan wind- en temperatuurkaarten. Met deze slimme mix van gegevens krijg je een veel realistischer beeld van de werkelijke blootstelling, in plaats van te staren naar twee losse cijfers.
De roep om verantwoordelijkheid
Het is moeilijk te geloven dat de vervuiling in een stad als Manresa zo extreem is dat het 68 levens per jaar kost, als de meetgegevens zo broos zijn. De doctor wijst erop dat rapporten vaak data extrapoleren uit grote kuststeden of Italiaanse regio's, die totaal andere klimatologische omstandigheden kennen dan een stad in het binnenland.
Hoewel de invoering van de Lage-Emissiezone op zich een goed idee kan zijn, moet de onderbouwing wetenschappelijk waterdicht zijn. Wat Sánchez mist, is een ‘meer verantwoordelijke wetenschappelijke cultuur’ bij de beleidsmakers aan de basis. Dit gaat niet alleen over Manresa; het is een waarschuwing voor elke Nederlandse of Vlaamse gemeente die op basis van beperkte data ingrijpende maatregelen neemt.
Denk de volgende keer dat je het over luchtkwaliteit leest, na over de bron: hoeveel meetpunten staan er écht in jouw straat? Wat vind jij ervan als beleid wordt gebaseerd op zulke dunne bewijslast?
