Stel je voor: je denkt dat je weet waar de mensheid écht vandaan komt, maar een vondst in een stoffige grot in Marokko gooit alle kaarten door elkaar. We hadden al een oudste Homo sapiens, maar het ontbrak aan bewijs voor onze échte wieg.
Recent gedateerde fossielen van 773.000 jaar oud, gepubliceerd in Nature, versterken nu diepgaand de these dat onze soort zijn wortels puur in Afrika heeft. Dit is geen kleine aanpassing; het vult een enorm gat in onze stamboom op. Ik leg je uit waarom dit stukje kaakbot zo cruciaal is voor iedereen die geïnteresseerd is in ons diepste verleden.
Het 'Ontbrekende Puzzelstuk' Vondst in Casablanca
Lange tijd keken wetenschappers naar Spanje, met de 800.000 jaar oude Homo antecessor, als de oudste Europese kandidaat. Men dacht zelfs dat Homo sapiens mogelijk buiten Afrika ontstond, om later terug te keren. Daar was dat 'gat in het fossielenarchief' in Afrika waar paleoantropoloog Jean-Jacques Hublin het over heeft.
Maar dertig jaar aan opgravingen door een Frans-Marokkaans team in de 'Grot van de Hominiden' (Grot aux Hominidés) bij Casablanca heeft dat gat gedicht. Ze vonden wervels, tanden en kaakfragmenten die er op het eerste gezicht ‘vreemd’ uitzagen.
De verraderlijke kaaklijn
Het meest intrigerende stuk was een opvallend slanke kaak, gevonden in 2008. Kleinere kaken waren typisch voor latere mensachtigen, niet voor de tijdlijn die men verwachtte. Dit riep direct de vraag op: hoe oud is dit en bij welke groep hoort het?
- De vondsten tonen een mix van oude (primitieve) en nieuwe (afgeleide) kenmerken.
- Het zijn geen directe voorlopers van de 300.000 jaar oude Homo sapiens, maar lijken op late Homo erectus varianten.
- Gezien de locatie, voeden deze fossielen de theorie dat onze evolutionaire tak vroeg in Afrika aftakte.
De Uurwijzer: Magnetische Inversie als Klok
Het meest briljante aan dit onderzoek is hoe ze de leeftijd bepaalden. Ze probeerden het jarenlang, maar kregen geen uitsluitsel. Tot 2022, toen ze de zeldzame, natuurlijke 'tijdcapsule' van de aarde zelf gebruikten.
Wist je dat de magnetische pool van de aarde regelmatig omdraait? Precies 773.000 jaar geleden draaide de noordpool naar het zuiden. Overal ter wereld hebben gesteenten die 'omkering' vastgelegd.
De menselijke resten vonden ze precies in de aardlagen die corresponderen met deze magnetische omkering. Hierdoor kregen ze een **extreem precieze datering.**
Dit betekent dat de splitsing tussen de takken die leidden tot ons (Sapiens) en de takken die leidden tot Neandertalers en Denisovamensen, veel eerder moet zijn begonnen dan we dachten, en dat alles binnen Afrika.
De Grote Verhuizing en Waterwegen
Als onze voorouders al zo vroeg verspreid waren, hoe kwamen ze dan in Eurazië terecht? Het Midden-Oosten wordt gezien als de hoofdroute. Maar dit nieuwe onderzoek suggereert een complexer netwerk van migratie.
Tijdens periodes van lagere zeespiegels, wat in Nederland bijvoorbeeld leidde tot langzaam samensmeltende continenten, konden er via Sicilië/Tunesië en de Straat van Gibraltar verbindingen zijn geweest tussen Noord-Afrika en Zuidwest-Europa.
De Spaanse antecessor en de Marokkaanse fossielen lijken op elkaar – een ’mozaïek’ van kenmerken – maar zijn nét anders genoeg. Dit wijst erop dat er al verschillende populaties ontstonden die zich aan het differentiëren waren. Het zijn bewijsstukken voor vroege, complexe uitwisselingen tussen continenten.
Het feit dat we nu zo'n duidelijke kern in Afrika hebben, maakt het makkelijker om de stappen van onze evolutie te reconstrueren. Het is alsof we eindelijk de plattegrond van ons oorspronkelijke huis hebben gevonden. Denk er eens over na: al onze reizen en culturen zijn begonnen met een paar mensachtigen die op deze specifieke plek in Marokko hun gereedschap lieten vallen.
Heeft deze nieuwe tijdlijn jouw kijk op Rome of de Vikingen veranderd, wetende dat onze afkomst nog veel dieper in Afrika geworteld is?
