Stel je een dier voor dat lijkt op niets wat je ooit in onze huidige Noordzee of Maasvlakte hebt gezien. Dit wezen zwom 500 miljoen jaar geleden rond en had drie ogen en vinnen die het deed flapperen als een nachtvlinder. Dit is geen sciencefiction, maar de recente ontdekking van Mothra fentoni.
Wetenschappers hebben zojuist het bewijs geleverd dat het vroege leven op aarde veel vreemder was dan we dachten, en het mysterie rond de oorsprong van insecten, spinnen en krabben wordt hiermee opgelost. Dit is cruciaal om te weten, want bijna 80% van alle dieren op onze planeet zijn geleedpotigen.
De 'Zee-Mot': Een Vliegende Vreemdeling uit het Cambrium
De ontdekking draait om meer dan zestig fossielen van dit beest, die uitzonderlijk goed bewaard zijn gebleven in de beroemde Burgess Shale-formatie. Wat maakt Mothra zo speciaal?
Het dier behoort tot de Radiodonta, een uitgestorven groep die aan de wortel van de geleedpotige boom staat. Maar Mothra had structuren die we zelden bij zijn verwanten zien.
Het geheime wapen: Kieuwen aan de staart
Wat de meeste van zijn familie miste, was een set kieuwen aan het einde van zijn 16-ledige achterlijf. Dr. Joe Moysiuk van het Royal Ontario Museum merkte op dat dit een fascinerend voorbeeld is van convergentie-evolutie. Het is alsof twee totaal ongerelateerde lijnen in de evolutie dezelfde oplossing vonden voor een probleem: zuurstof opnemen in een zuurstofarme omgeving.
- Vergelijkbare staartademhaling vinden we nu nog bij paardestaartkreeften, die hierin ver afstaan van Mothra.
- Deze kieuwen suggereerden dat het dier maximale zuurstof uit het water moest halen om te overleven.
Vreemder dan je Xbox-controller
De naam 'Zee-Mot' komt niet zomaar uit de lucht vallen. De manier waarop dit dier zich voortbewoog, tart elke moderne vergelijking. Het zwom niet, het *vloog* door het water.
“Hij klapte met meerdere paar vinnen omhoog en omlaag, net als een zeeroos die in de lucht fladdert,” beschrijft onderzoeker Jean-Bernard Caron. Dit is een zwemstijl die we bij geen enkel modern dier meer terugzien.
Maar durf je te raden hoe hij at? Zijn mond was geen simpele opening. Het was gevormd als een potloodslijper, volledig bedekt met scherpe, kartelige richels. Dit was waarschijnlijk een uiterst efficiënte manier om prooien – misschien wormen of kleine wezens die je nu in de Waddenzee vindt – te vermalen.
Wat mij het meest intrigeerde, was zijn zicht. De meeste geleedpotigen hebben twee samengestelde ogen. Mothra had er daarvan twee, maar in het midden zat een groot, enkel oog. Dit geeft een heel ander perspectief op hoe vroege roofdieren de wereld zagen.
Hoe de verborgen geschiedenis plotseling zichtbaar werd
Het bizarre is dat deze fossielen al sinds het begin van de 20e eeuw bekend zijn, gevonden door Charles Walcott. Ze lagen decennialang 'onopgemerkt' in de archieven van het museum. Pas naarmate de kennis over vroege geleedpotigen zoals Anomalocaris groeide, werd de ware waarde van deze 'motten' duidelijk.
Recente scans met verschillende lichtbronnen onthulden details die voor het blote oog onzichtbaar waren: sporen van het zenuwstelsel en zelfs de contouren van de spijsvertering, die een open bloedsomloop (hemolymfe stroomt direct door de lichaamsholtes) bevestigden.
De fossielen van de Burgess Shale zijn als een tijdcapsule die zelfs de binnenkant perfect heeft bewaard. Dit is zeldzaam! We zien niet alleen de buitenkant, maar ook hoe de zenuwbanen waren georganiseerd, wat ons direct inzicht geeft in het primitieve brein van deze dieren.
Wat eet jij in de supermarkt?
Als we de cirkel rondmaken: Mothra was zelf een middelgroot dier, waarschijnlijk een bekende snack voor de nog grotere roofdieren uit die tijd. Maar het feit dat we nu zien hoe divers de basis van onze dierenwereld was, zou je toch aan het denken moeten zetten bij het boodschappen doen.
De volgende keer dat je een krab koopt bij de visboer, denk dan even aan die drieogige 'zeevlinder' die de basis legde voor het exoskelet. Wat zegt jouw gezonde vergelijking met deze oeroude wezens over de manier waarop je nu naar je eigen lichaam kijkt?
