Als je denkt aan de oudste rivieren ter wereld, denk je waarschijnlijk aan de Nijl of de Mississippi. Maar wat als ik je vertel dat de werkelijke kampioen, een waterweg die de dinosauriërs nog zag komen, diep in Australië ligt en al 400 miljoen jaar bestaat? De meeste rivieren sterven een natuurlijke dood, maar dit systeem trotseert de tijd.
Dit is geen mythe; het is een geologisch feit dat onze kijk op hoe lang een waterloop kan bestaan, compleet verandert. Vooral in een land als Nederland, waar onze rivieren constant veranderen door dijken en menselijk ingrijpen, is dit verhaal over geologische vastigheid bijna ongelooflijk.
De Oeroude Vinke: Meer dan een Slang in het Zand
De rivier waar we het over hebben heet de Finke rivier in Australië. In de inheemse Arrernte-taal heet hij Olarrapinna. Zijn leeftijd wordt geschat op ergens tussen de 300 en 400 miljoen jaar. Ter vergelijking: de Tyrannosaurus Rex leefde ongeveer 68 miljoen jaar geleden. Dit betekent dat de Finke al stroomde toen de aarde er compleet anders uitzag.
De Finke-riviersetwerk strekt zich uit over meer dan 640 kilometer door de Northern Territory en Zuid-Australië. Door de barre, droge omstandigheden van de outback ziet de rivier er zelden uit als een kolkende stroom. Het grootste deel van het jaar bestaat hij uit een reeks geïsoleerde, stille poelen.
Hoe Weten Wetenschappers Dit Zeker? Het Geologische Geheim
Hoe bepaal je de leeftijd van een rivier? Wetenschappers gebruikten een combinatie van geologische dossiers, verwering en zelfs radioactieve datering van de sedimenten. Maar het meest overtuigende bewijs ligt in hoe de rivier de landschappen snijdt.
Vaste stof wijkt voor water, dat is de regel. Maar de Finke doet iets vreemds in het MacDonnellgebergte. Normaal gesproken volgt een rivier de zachte paden langs harde gesteentelagen, zoals kwartsiet.
De Finke doet het tegenovergestelde: hij snijdt dwars door deze harde minerale formaties. Dit fenomeen heet ‘antecedent drainage’ of een ‘axiale uitsnede’.
- Wat dit betekent: De rivier was er al voordat de bergen werden opgetild.
- Terwijl de aardkorst omhoog kwam, bleef de Finke op zijn pad, zich constant ingraverend in het stijgende gesteente.
- Dit bewijst dat het rivierbed ouder is dan de huidige bergketen die het doorkruist.
Dit is een zeldzaam inkijkje in hoe de Aarde zich langzaam vormt, een proces dat vaak wordt overschaduwd door snellere geologische veranderingen.
Waarom Kon de Finke Overwinnen? De Australische Stabiliteit
Veel oude rivieren zijn simpelweg verdwenen door erosie, sedimentatie, of ijskappen. Waarom de Finke bleef bestaan terwijl anderen verdwenen? Het antwoord ligt in de unieke geologische stabiliteit van Australië.
In tegenstelling tot Europa of Noord-Amerika, is het continent grotendeels al miljoenen jaren een stabiele, rustige plek. Australië ligt midden op een tektonische plaat, zonder veel recente vulkanische activiteit of extreme gletsjervorming.
Deze rust gaf de Finke de tijd om zijn loop te behouden, terwijl elders in de wereld riviersystemen door catastrofale gebeurtenissen werden weggevaagd of herboren.
De Kwetsbaarheid Vandaag De Dag
Hoewel de Finke miljoenen jaren heeft getrotseerd, staat hij nu onder druk – ironisch genoeg door de mens.
Geomorfoloog Victor Baker wijst erop dat rivieren in droge gebieden, zoals deze, extreem gevoelig zijn voor menselijk waterverbruik. Voor de lokale Aboriginal-bevolking is dit water essentieel, net zoals wij in Nederland onze IJssel of Maas nodig hebben.
Als de Finke ooit zou opdrogen, is er een andere ‘oude’ kanaal in de buurt: de New River in de VS, die ongeveer 300 miljoen jaar oud is. Maar dat is een verhaal voor een andere keer.
Het is fascinerend om te bedenken dat wij, die ons druk maken over het feit dat onze boodschappen morgen in de supermarkt liggen, leven op een planeet die rivieren kent die al bestonden lang voordat wij op de kaart stonden. Wat is volgens jou het meest ondergewaardeerde natuurwonder in jouw eigen omgeving?
