Misschien heb je het ook al opgemerkt in je eigen straat of in het lokale park: die bomen die er ineens vreemd uitzien, alsof ze een bittere winterstrijd hebben verloren. Je denkt meteen aan ziekte of een insectenplaag, zeker als je in de buurt van een drukke weg woont. Maar ik kan je vertellen: de echte boosdoener is veel verrassender en heeft alles te maken met een heldere winterdag.
Het is dat schijnheilige weer in februari of maart. De zon schijnt fel, je denkt dat de lente begonnen is, en de temperatuur loopt op tot een aangename 15 graden. Maar zodra die zon achter de wolken verdwijnt of de avond valt, duikt de temperatuur weer onder nul. Dit ritme, dat vaak voorkomt in onze wisselvallige voorjaarsmaanden, is funest voor boomcellen. Het heet winter sunscald, en het is een klassiek geval van ‘too much, too soon’.
De verraderlijke kracht van de middagzon
Dit fenomeen, ook wel bekend als ‘southwest injury’, is geen agressieve ziekte, maar eerder een vorm van bevriezing na een onverwachte hittegolf. In mijn werk met groenbeheer zie ik het keer op keer gebeuren, vooral bij jonge, dunschillige soorten zoals de honinglocust of sommige sierappels.
Wat gebeurt er precies? De bast aan de zuidwestzijde van de boom vangt de meeste middagzon. Die kant warmt razendsnel op, soms tot ver boven het vriespunt. De boom denkt: "Ah, tijd om wakker te worden!" en de sapstroom en celactiviteit komen op gang.
Maar dan... Zodra de zon weg is, daalt de temperatuur weer rap. Die nu ‘actieve’ zachte cellen worden keihard geraakt door de vorst. Ze kunnen het niet aan. Het resultaat is zichtbaar in het late voorjaar: ingezonken, verkleurd hout en uiteindelijk afbladderende bast.
Waarom je omgeving een rol speelt
Als je in de stad woont, nabij een parkeerplaats of een brede, donkere asfaltweg, is het probleem erger. Denk aan de warmteopslag van die donkere tegels of het asfalt. Overdag wordt de basis van de stam door de gereflecteerde warmte extra opgewarmd, om 's nachts een dubbele klap te krijgen van de kou.
Het is een natuurlijk proces, maar wel een dat je kunt stoppen. Veel mensen in Nederland en België zijn zich hiervan niet bewust, en laten hun jonge aanplant onbeschermd achter.
Zo bescherm je je bomen tegen de zonneschade
De oplossing klinkt simpel, maar vereist enige planning. Je moet de stam fysiek isoleren tegen die vroege, felle zon. De experts van de K-State adviseerden specifieke methoden die verrassend makkelijk toe te passen zijn, zelfs als je een beginner bent.
Hier is je actieplan voordat de volgende ijskoude nacht komt:
- Gebruik lichte bescherming: Wikkel de stam van de boom in lichtgekleurd plastic of dik papierboomwikkel. Dit weerkaatst de zon in plaats van deze te absorberen.
- De juiste hoogte is cruciaal: Zorg ervoor dat de wikkeling reikt van de grond tot ongeveer het begin van de eerste takken. Dit is het meest kwetsbare verticale gebied.
- Let op jonge aanplant: Nieuw geplante bomen, vaak met een nog dunne bast, hebben dit de eerste twee jaar het hardst nodig.
- Controleer en vervang: Als je de wikkeling een jaar later laat zitten, controleer dan of deze niet te strak zit. Bomen groeien!
En dit is een cruciale waarschuwing: Verwijder de bescherming zodra de nachttemperaturen stabiel boven nul blijven. Als je de wikkeling te lang laat zitten, creëer je een perfecte schuilplaats voor ongedierte zoals muizen die het onder de beschutting knap gezellig vinden. En dat brengt je terug bij het oorspronkelijke probleem: insecten en ziekten kunnen nu makkelijker toeslaan op de al verzwakte plek.
Door simpelweg de zuidwestelijke kant van de boom te bedekken tijdens de laatste koude weken, voorkom je dat het weefsel ‘per ongeluk’ wordt geactiveerd door de vroege lentezon. Het is een kleine moeite voor een groot behoud.
Heb jij dit jaar ook al vreemde plekken op stammen gezien die je niet kon verklaren? Deel het hieronder. Wat is de oudste boom in jouw buurt die dit al jaren overleeft?
