Wat doe je als je op een gewone maandagavond naar buiten loopt en de lucht boven je huis niet zwart, maar felgroen en dieprood kleurt? Paniek? Nee, juist verwondering. Heel Schotland, van de noordelijke Orkneyeilanden tot de zuidelijke Borders, was getuige van een fenomeen dat we normaal alleen in IJsland of Noorwegen zien: een spectaculaire Aurora Borealis.
Veel mensen zagen alleen de prachtige beelden op hun telefoon, maar misten de échte reden waarom dit gebeurde. Dit was geen gewone zonsverduistering of een lokaal weerfenomeen. Dit was het resultaat van de grootste zonnestorm in meer dan twintig jaar. En het feit dat jij dit misschien miste, heeft alles te maken met waar we wonen.
De mythe van de 'gewone' noorderlichtkleuren
Het noorderlicht (aurora borealis) wordt vaak geassocieerd met een zacht, spookachtig groen. Als je geluk hebt, zie je soms wat roze aan de randen. Wat de Schotten dit weekend zagen, was echter uitzonderlijk: intense karmozijnrode en paarse tinten die door de lucht dansten.
In mijn observaties zie ik dat mensen de oorzaak vaak verkeerd inschatten. Het heeft niks te maken met de wolken, maar alles met wat er miljoenen kilometers verderop in de zon gebeurt.
Zuurstof versus Stikstof: de kosmische verf
Waarom die verschillende kleuren? Het is eigenlijk een ontzettend simpel scheikundeproces, maar dan op gigantische schaal. Beladen deeltjes (geladen deeltjes van de zon) botsen op de atmosfeergassen van de aarde. Denk erover na als een gigantisch neonbord:
- Groen: Dit is de meest voorkomende kleur. Het wordt veroorzaakt door zuurstofatomen die op ongeveer 100 kilometer hoogte worden geraakt. Dit is de standaardinstelling.
- Rood en Paars: De diepere, zeldzame rode tinten komen van stikstofatomen die hoger in de atmosfeer (soms wel 300 km hoog) bombardementen ondergaan. De rode gloed die je in Schotland zag, betekent dat de zonnedeeltjes uitzonderlijk krachtig waren.
De NOAA (de Amerikaanse weerdienst) bevestigde dat dit de nasleep was van een coronal mass ejections (CME) van extreme kracht. De laatste keer dat we zulke energie zagen, was in 2003. Dat is een generatie terug!
Praktische tip: zo spot je de beste aurora nabij de Benelux
We wonen in Nederland of België, niet in de poolcirkel. Toch kun je bij zo’n krachtige zonnestorm van een ‘Klasse G5’ (zoals nu) een glimp opvangen. De truc is niet wachten tot het donker is, maar anticiperen:
- Volg de CME Alerts: Zoek op de NOAA website naar 'Kp-index' voorspellingen. Als de Kp-index boven de 7 komt, zet dan je wekker.
- Lichtvervuiling minimaliseren: Ga weg van de stad. Zelfs een korte rit naar een open weiland, ver weg van de lampen van bijvoorbeeld Utrecht of Antwerpen, maakt het verschil tussen 'niets zien' en 'een paarse gloed zien'.
- Kijk naar het noorden: Richt je blik op de noordelijke horizon. Wat je hoogstwaarschijnlijk als eerste ziet, is geen dansende gordijn, maar een vaag, lichtgevend wit/groenachtig 'plafond'. De rode kleuren zijn de meest subtiele.
De kracht van deze gebeurtenis schuilt hem in de zeldzaamheid. Het is een herinnering dat het universum ons soms een gratis, kosmisch lichtspektakel geeft, gewoon omdat deeltjes van de zon een zeldzame ontmoeting hadden met onze atmosfeer.
Heb jij op maandagavond naar boven gekeken en dacht je dat het een vliegtuig was? Of heb jij misschien een foto gemaakt van die rode gloed die we nu beschrijven? Deel je ervaringen hieronder, want deze zonnestorm was een unicum voor onze generatie!
