Als je in het zuidoosten van Spanje woont—denk aan Málaga, Almería, Granada of Murcia—voel je je misschien onbewust veiliger dan elders. Niets is minder waar. Ik zag recente geologische data en realiseerde me dat deze provincies op een unieke, maar gevaarlijke plek liggen: de actieve aardbevingszone van Spanje. Dit is geen mythe; de Afrikaanse en Europese platen botsen hier letterlijk onder je voeten.
Wat je hier moet weten is dat de dreiging niet afkomstig is van een enkele schok, maar van een voortdurende, diep ondergrondse druk die al miljoenen jaren leidt tot spanning. Deze spanning bouwt op en wordt periodiek vrijgegeven. Het voelt misschien ver weg, maar de constante deformatie van de grond in jouw omgeving is een feit dat je kennis over je eigen huis en omgeving kan beïnvloeden, zeker als je er al jaren woont zonder de geologische context.
De stille kracht: Afrika duwt tegen Europa
De oorzaak van deze intense activiteit is de langzame, maar onverbiddelijke botsing tussen de Afrikaanse en de Europese tektonische plaat. Dit gebeurt niet overal even hard op het Iberisch Schiereiland. Nee, de druk concentreert zich op een specifieke, complexe zone: de Golf van Cádiz en de Beticas-ketens.
In mijn praktijk als verslaggever zag ik hoe dit de oorzaak is van de meeste geregistreerde bevingen in Spanje. De verschuiving is minuscuul—slechts enkele millimeters per jaar. Dat klinkt onschuldig, maar over eeuwen stapelt deze energie zich op als een veer die langzaam wordt gespannen.
De Alborán-microplaat: een wig tussen twee continenten
Het meest fascinerende (en zorgwekkende) detail is de aanwezigheid van de zogeheten Alborán-microplaat. Deze fungeert als een soort wig die langzaam naar het westen beweegt onder enorme druk van beide platen. Dit creëert een chaotisch netwerk van breuklijnen.
- Sommige breuken duwen de aarde samen (compressie).
- Andere rekken het uit (extensie).
- Weer andere verschuiven zijwaarts.
Deze mix van bewegingen maakt de ondergrond van de provincies Murcia, Granada, Málaga en Almería uiterst grillig en daardoor kwetsbaar voor bevingen.
Wat er écht diep onder Granada gebeurt
Veel aardbevingen in Europa vinden ondiep plaats. Niet hier. Onder Granada en Málaga vindt een zeldzaam fenomeen plaats dat geofysici bestuderen: delaminatie.
Dit betekent dat een deel van de aardkorst op grote diepte wegzakt in de aardmantel. De hitte die hierdoor vrijkomt, zorgt ervoor dat de seismische activiteit aanhoudt, zelfs op dieptes van meer dan 600 kilometer. Dit zie je zelden op het Europese vasteland.
Het is dit ondergrondse ‘schoonmaken’ dat de constante spanning in stand houdt.
Historische waarschuwingen: de bevingen die de regio vormden
We hoeven niet ver terug te kijken om de destructieve kracht te zien. De geschiedenis staat vol met schokkend bewijs:
- In 1522 werd Almería bijna compleet verwoest door een beving. In Vera vielen meer dan 2.500 slachtoffers.
- Het aardbevingsjaar 1884 in Granada, met de beving van Arenas del Rey, kostte ongeveer 1.500 mensen het leven en veroorzaakte massale aardverschuivingen.
- De beving van Lorca in 2011 was relatief gematigd, maar door de ondiepe ligging vielen er negen doden en ontstonden er schadeclaims van meer dan 550 miljoen euro.
Deze gebeurtenissen tonen aan dat het gebied niet alleen bevingen kan genereren, maar extreem destructieve varianten.
Het sluipende tsunami-gevaar in de Middellandse Zee
Een aspect dat veel bewoners van de kustplaatsen over het hoofd zien, is de dreiging van zeebevingen in de nabijgelegen Alboránzee. Lange tijd werd het risico op tsunami’s hier als minimaal beschouwd—een fout die we nu corrigeren.
Onderzoek wijst uit dat de Averroes-breuklijn, gelegen in de zee, het potentieel heeft om bij een sterke aardbeving verticale golven te veroorzaken. Bij een kracht 7-beving in dit gebied kunnen golven van zes meter hoogte de kust bereiken.
Hier is de tijd kritiek: een golf zou Almería of de noordkust van Marokko binnen 20 minuten kunnen treffen, en Málaga iets later. Dat is amper tijd om een alternatief plan te activeren.
Jouw huis versus de beving: de kwetsbaarheid van de gebouwde omgeving
De echte schade ligt zelden alleen bij de aardbeving zelf, maar bij de interactie met de grond en de bouwkwaliteit. In steden als Granada liggen veel gebouwen op zachte sedimentgronden. Deze bodems werken als een versterker; ze maken de schokgolven groter, net als een slechte luidspreker die de muziek vervormt.
Bovendien werd veel vastgoed in de regio gebouwd vòòr 2002, toen de strenge anti-seismische bouwvoorschriften in Spanje werden ingevoerd. In Lorca moesten 80% van de beschadigde panden gesloopt worden. Dit cijfer is een kille herinnering aan wat oudere constructies te verduren kunnen krijgen.
Wat we nu kunnen doen (en wat de overheid doet)
Natuurlijk, we kunnen de platen niet stoppen. Wetenschap kan bevingen niet voorspellen, maar wel de risico’s in kaart brengen. Het is interessant dat we al meer dan honderd jaar wachten op een grote beving op het vasteland. Dit zou inhouden dat de energie zich ongestoord opbouwt.
De overheid heeft de bewaking aangescherpt met het Nationale Seismische Toezichtplan. Zij verbeteren de detectie en proberen sneller schade te kunnen inschatten. Toch ligt de grootste verantwoordelijkheid bij jou als inwoner.
Zorg dat je weet wat je moet doen bij een schok: verplaats meubels niet zomaar; zorg dat zware kasten verankerd zijn. En het allerbelangrijkste: als je aan de kust bent en een flinke schok voelt, ga dan niet naar de haven om te kijken. Verlaat onmiddellijk de kustlijn en zoek hoger gelegen gebied.
Concluderen we dat het leven in het zuidoosten van Spanje gevaarlijk is? Nee. Maar het is wel een realiteit die je moet accepteren met kennis van zaken. Wat is jouw ervaring met (kleinere) bevingen in jouw regio? Merk je iets aan de gebouwen om je heen?
