Zag je vorige week die onwerkelijke, groenpaarse gloed aan de hemel, zelfs hier in Nederland? Het was geen trucje van de stadslampen. Wat de meeste mensen niet weten, is dat die prachtige poollichtshow het resultaat was van een zonnewind die we al twee decennia niet meer hadden gezien. Dit is waarom je die avond écht niet had mogen missen.
De Amerikaanse NOAA bevestigde dat de aarde werd geraakt door een stralingsstorm van niveau S4. Op een schaal van vijf is dat het op één na hoogste niveau ooit gemeten. Als je dacht dat de mei-uitbarsting al heftig was, dan was dit de echte kaskraker.
De onzichtbare deeltjesregen die Europa raakte
Wat veroorzaakt zo’n extreme gebeurtenis? Het begint met een enorme zonnevlam – een zogenoemde X1.9-eruptie. Als de zon dit spuugt, schiet een golf van extreem snelle, geladen deeltjes (voornamelijk protonen) de ruimte in.
Deze deeltjes zijn supersnel. Ze bereiken ons binnen enkele tientallen minuten. Als ze krachtig genoeg zijn, glippen ze langs onze magnetische bescherming en botsen ze hoog in de atmosfeer. Die botsing is wat wij zien als die vreemde gloed boven onze huizen.
Het verschil tussen twee soorten zonnewonden
Veel mensen halen de stralingsstorm en de geomagnetische storm door elkaar. Dat zijn echt twee verschillende bezoeken van de zon:
- Stralingsstorm (Jouw zichtbare aurora): Wordt veroorzaakt door snelle protonen. Komt binnen minuten. Dit was S4.
- Geomagnetische storm (De trage dreiging): Veroorzaakt door een Coronal Mass Ejection (CME) – een wolk van plasma. Duurt een dag of twee om aan te komen. Dit zorgde ervoor dat de lichten zo ver zuidelijk kwamen.
De gebeurtenis van vorige week was een dubbele klap: eerst de snelle straling, daarna de trage CME die een G4-storm veroorzaakte. **Die combinatie zagen we al sinds 2003 niet meer.**
Wat betekende dit voor onze gadgets?
Waar wij genoten van een gratis lichtshow thuis, moesten tech-managers in de wolken even flink aan de bak. Voor de astronauten op het ISS was dit geen grap; ze moesten direct naar de meest afgeschermde delen van het ruimtestation vluchten om blootstelling aan loodzware straling te minimaliseren.
Voor ons op de grond is de atmosfeer een fantastische buffer. De echte zorgen lagen bij onze satellieten en het elektriciteitsnetwerk. Het Space Weather Prediction Center (SWPC) gaf aan dat de GPS-systemen en communicatiesatellieten onder druk stonden.
Goede kans dat je GPS even haperde zonder dat je het doorhad.
Wat nu? Het zonnemaximum is nog niet voorbij
Dit is het belangrijkste om nu te onthouden: de zon bevindt zich momenteel in de piek van haar 11-jarige cyclus. Dit betekent dat het ding onrustig is en actief blijft.
Kortom, als je die laatste aurora gemist hebt, zit je niet met je handen in het haar. Omdat de zonnevlekken nog steeds kriebelen, is de kans groot dat we de komende weken nog een vergelijkbare vertoning krijgen.
Heb jij trouwens een foto gemaakt van de aurora zo ver naar het zuiden? Laat ons weten hoe laag de kleur op jouw locatie was; dat kan ons helpen de precieze impact op onze breedtegraad beter in te schatten!
