Stel je voor: je krijgt de sleutels van het meest complexe en krachtigste wetenschappelijke instrument ter wereld, en je eerste daad is om er de stekker uit te trekken. Klinkt als gekkenwerk, toch? Toch is dit precies wat professor Mark Thomson gaat doen met de Large Hadron Collider (LHC) van CERN.
Thomson neemt op 1 januari de leiding over van CERN, de plek waar we inzicht kregen in de oerknal. Maar terwijl iedereen verwacht dat hij de deuren opent voor grotere ontdekkingen, plant hij een onderhoudsbeurt van vijf jaar. Dit is geen teken van falen; het is een briljante, zij het verrassende, strategische zet.
De schoonmaakbeurt die de toekomst bepaalt
De LHC, diep onder de Frans-Zwitserse grens, is beroemd om de ontdekking van het Higgsdeeltje. Nu draait de machine op volle toeren en levert hij enorme hoeveelheden data. Veel leiders zouden doorgaan, maar Thomson niet. Hij is van mening dat de machine op een hoogtepunt uitgeschakeld moet worden.
Waarom stoppen als het goed loopt?
Het klinkt contra-intuïtief, maar de machine heeft een gigantische upgrade nodig. De shutdown, die in juni begint, maakt de weg vrij voor de High-Luminosity LHC. Wat betekent dat eigenlijk voor ons, leken?
- De bundels protonen worden veel 'helderder' gemaakt.
- Dit verhoogt het aantal botsingen vertienvoudigd.
- De detectoren worden versterkt om subtielere signalen op te vangen.
In mijn praktijk zie ik vaak dat men doorgaat totdat het systeem hapert. Thomson doet het tegenovergestelde. Hij investeert liever in een betere machine dan dat hij de oude te lang laat draaien.
De opkomst van de Underdog
Het pad van Thomson naar dit toppunt van de wetenschap is opvallend. Hij komt niet uit de klassieke academische kringen. Hij groeide op in Worthing, Sussex (een beetje vergelijkbaar met een doorsnee buitenwijk hier in Nederland), en werd gefascineerd door de wetenschap door een populair boek over CERN.
Hij was de eerste in zijn familie die ging studeren. Zo iemand weet hoe het is om van buitenaf naar het hoogste niveau te kijken. Zijn achtergrond maakt hem misschien wel uniek geschikt om de grote, dure vragen voor de komende decennia te beantwoorden.
De 91 kilometer lange gok
Terwijl de LHC wordt geüpgraded, begint Thomsons zwaarste taak: besluiten over de Future Circular Collider (FCC). Dit is de opvolger, een machine die drie keer zo groot is als de huidige, met een tunnel van 91 kilometer.
Dit project, dat mogelijk rond 2041 van start gaat, stuit op grote problemen, vergelijkbaar met het budgetteren voor een nieuw project in de Randstad: de kosten zijn astronomisch (ongeveer 14 miljard pond voor de eerste fase).
- Moeten we dit wel doen, of is er een andere, betere manier om de mysteries van donkere materie op te lossen?
- Landen als de VS en China hebben hun eigen plannen, dus CERN verliest zijn voorsprong als het wacht.
Thomson moet de lidstaten overtuigen om te investeren in iets waarvan de wetenschappelijke winst niet gegarandeerd is. Hij moet het potentieel van het onbekende verkopen, terwijl de portemonnee van de overheid wordt getrokken.
De kern van de zaak: waarom doorgaan?
Terwijl we hier in Nederland misschien discussiëren over de nieuwste snelweg of windmolenparken, wordt hier beslist over de fundamentele structuur van het universum. Thomson benadrukt dat we op een cruciaal punt staan. We hebben de basis gelegd, nu moeten we de details perfectioneren.
“We hebben het punt van ontdekken nog niet bereikt dat we moeten stoppen,” zegt hij. Dit is de natuurlijke progressie. Je stopt niet met bouwen als je op de helft van de wolkenkrabber bent, ook al is het duur. Het alternatief – stoppen met fundamenteel onderzoek – is volgens hem ondenkbaar.
Wat denk jij: zou jij de stekker eruit trekken van het meest succesvolle wetenschappelijke apparaat ooit, in de hoop op een nog betere versie over dertig jaar, of zou je het maximaal blijven uitbuiten zolang het werkt?
