Je bent een mengeling van je vader en je moeder, dat is een feit. Maar er zijn bepaalde eigenschappen die onverwacht veel meer van één ouder lijken te erven. Denk je dat kaalheid altijd een kwestie is van je vaderlijke lijn? Dan kom je bedrogen uit. De ware voorspeller van jouw toekomstige haarlijn ligt bijna paradoxaal genoeg bij je moeder.
We zoeken allemaal naar de spiegelbeelden in de familie. “Hé, die ogen heeft ze van haar vader!” Maar hoe zit het echt met de erfelijkheid? Genetisch onderzoeker Stefan Johansson geeft toe dat hij er ook naar zoekt, maar de werkelijkheid is complexer: we erven altijd van beide ouders.
Toch klopt het niet helemaal dat alles 50/50 verdeeld wordt. Bij sommige kenmerken geeft één ouder consequent een zwaarder gewicht in het genetische loterijspel. En nu komt het verrassende deel: kaalheid valt in die categorie, en níét op de manier die je gewend bent.
Het genetische loterijspel
De meeste eigenschappen worden niet bepaald door één enkel gen. Denk aan lengte; dat is een samenwerking van duizenden genvarianten. Wat je doorgeeft aan je kroost is daarom een soort trekking.
- Twee lange ouders hebben de grootste kans op lange kinderen, simpelweg omdat ze meer genen bezitten die lengte bevorderen.
- Maar zelfs in dat geval is er altijd een kans dat het kind korter is dan de ouders.
Dit mechanisme geldt ook voor andere erfelijke eigenschappen, zoals aanleg voor overgewicht of ADHD. Maar er is één eigenschap die een unieke uitzondering vormt, en dat heeft alles te maken met de basisstructuur van ons DNA.
De X-factor: Waarom je moeder de sleutel in handen heeft
Onze genen zijn geordend in chromosomen. Mannen hebben een XY-combinatie, vrouwen hebben twee X-chromosomen (XX). Dit kleine verschil veroorzaakt een unieke overerving voor eigenschappen die gekoppeld zijn aan het X-chromosoom.
Mannen moeten hun X-chromosoom altijd van hun moeder krijgen. Hun Y-chromosoom komt van de vader. Dit betekent dat als een eigenschap sterk op dat X-chromosoom ligt, de invloed van de moeder dominant wordt.
Bij kaalheid (alopecia androgenetica) zien we precies zo’n 'X-gebonden' overerving.
De rol van de morfader
Als je als man je haarverlies wilt voorspellen, moet je dus vooral naar de stamboom van je moeder kijken. Studies tonen aan dat er een concentratie van kaalheidsgenen op het X-chromosoom zit. Maar hier zit de twist:
- Je moeder heeft zelf meestal geen last, omdat het tweede X-chromosoom de effecten vaak maskeert.
- Daarom is de meest betrouwbare graadmeter: **hoe zag het er bij je moeder’s vader (je morfader) uit?**
Als je morfader al op jonge leeftijd een flinke inham had, is de kans significant groter dat jij die aanleg ook draagt. Dit voelt misschien oneerlijk, zeker als papa nog een volle bos heeft. Het is de reden dat experts vaak adviseren om de kant van je moeder grondig te bestuderen bij het inschatten van haaruitval.
Is papa dan helemaal nutteloos?
Nee, je hoeft je vader nog niet volledig te negeren. Hoewel de X-chromosomale overerving de doorslag lijkt te geven, spelen de genen van je vader zeker nog een rol. Het samenspel is complexer dan slechts één bepalende factor.
Stel je voor: het X-chromosoom zet de hoofdlijnen uit, maar de genen van je vader zijn de ‘finetuning’ die bepaalt hoe snel of hoe ernstig het proces verloopt. Het is de moederlijke lijn die de kans op de aanleg bepaalt, maar de vaderlijke lijn kan de snelheid beïnvloeden.
De wetenschap rondom dit fenomeen is fascinerend. Als je ooit in de drogist in Nederland stond en je afvroeg waarom die dure shampoos niet werken, dan weet je nu waar je moet kijken: rechtstreeks naar de familiealbums van je moeders kant, niet alleen naar die van jezelf en je vader.
Wat denk jij? Heb jij meer trekken van je vader of moeder? En hoeveel van je genetica is volgens jou puur toeval?
