We hebben jarenlang gedacht aan de ijsmaan Europa, de vierde maan van Jupiter, als onze beste kans om buitenaards leven te vinden. Vloeibaar water, organische stoffen, energie: het leek allemaal aanwezig. Maar een nieuwe, scherpe studie heeft een flinke domper op dit kosmische enthousiasme gezet.
Het probleem zit hem niet in het water, maar in de rotsbodem eronder. Als de aarde ons iets leert, dan is het dat onderzeese vulkanische activiteit essentieel is voor het voeden van micro-organismen. Nieuwe simulaties wijzen er echter op dat Europa dit cruciale ingrediënt mist, waardoor de kans op leven drastisch geslonken is.
De aardse blauwdruk voor leven
Op Aarde draait het leven in de diepzee om een simpele interactie: zeewater dat reageert met de gesteentebodem. Door tektonische activiteit – het breken en scheuren van de korst – komen verse mineralen vrij. Deze chemische reacties creëren de voedingstoffen en energiebronnen waar microben van leven.
Wetenschappers noemen dit de hydrothermale activiteit. Voor de zoektocht naar leven op Europa werd dit gezien als een van de drie vereisten: water, organische stof en energie. We dachten dat de getijdenkrachten van Jupiter die rotsbodem wel zouden ‘doorschudden’.
Maar de nieuwe modellen, gepubliceerd in Nature Communications, tonen een ander, veel stabieler beeld.
Waarom Europa’s rotsbodem niet beweegt
Het team, onder leiding van Paul Byrne van de Washington University, heeft de massa, de grootte en de immense zwaartekracht van Jupiter meegenomen in hun berekeningen. De conclusie is hard: de bodem van Europa is **mechanisch te sterk** om de breuken te vormen die nodig zijn voor deze levensondersteunende chemie.
- Geen actieve breuken: Er zijn waarschijnlijk geen grote tektonische ruggen of diepe troggen te vinden.
- Geen vulkanen: Onderzeese vulkanen, die we op Aarde wel kennen, lijken op Europa afwezig.
- Geen hydrothermale activiteit: Dit betekent dat de essentiële chemische opkikker voor het leven ontbreekt.
Geoloog Christian Klimczak, mede-auteur van de studie, vat het samen: "Zonder deze geologische motor is de kans dat er leven is, aanzienlijk lager."
De drie vereisten: Wat we wél hebben
Ondanks deze tegenvaller moeten we Europa niet direct afschrijven. Het blijft de meest veelbelovende kandidaat in ons zonnestelsel, althans, op papier.
De eerste twee puzzelstukjes liggen er nog:
Ten eerste: er is een oceaan van vloeibaar water onder die 15 tot 20 kilometer dikke ijskorst. Ten tweede: er zijn organische moleculen gevonden op het ijsoppervlak, die mogelijk ook in de oceaan circuleren.
En dan is er nog de energie. Jupiter’s getijdenkrachten zorgen voor 'getijdenverwarming' in de kern van Europa, wat de oceaan vloeibaar houdt. Dit levert de nodige warmtebron.
Wat nu ontbreekt, is de koppeling tussen die energie en het water via de rotsbodem. Zie het zo: je hebt de benzine (organische stof) en de motor (warmte), maar de bougies (tektonische activiteit) werken niet.
Een blik op het verre verleden (en de komende missie)
Hier komt het interessante detail waar je als lezer in Nederland wellicht van opkijkt: deze studie kijkt alleen naar het huidige Europa.
Volgens Byrne was Europa miljarden jaren geleden mogelijk veel actiever. Het is denkbaar dat er toen wél een periode was waarin leven kon ontstaan en floreren, voordat de geologische processen vertraagden en de chemische energie opraakte. **Misschien was Europa ooit bewoond, ook al is het nu een kosmische woestijn.**
Daarom is de missie van NASA’s Europa Clipper zo belangrijk. Deze sonde, gelanceerd in 2024 en gepland voor aankomsten in 2031, zal tientallen keren langs de maan scheervliegen om de ijskorst en de onderliggende oceaan te analyseren. De wetenschappers hopen dat de Clipper bewijs vindt dat de modellen van Byrne overschatten hoe stabiel de bodem werkelijk is.
Wat denk jij? Is Europa een kosmische teleurstelling, of is de kans dat we leven vinden in het verleden nog steeds groot genoeg om de miljardeninvestering in de Clipper te rechtvaardigen? Laat het ons weten!
