Stel je voor: je zoekt naar de meest geavanceerde juridische technologie, en één land springt eruit als de enige met officiële regels voor AI in de rechtspraak. Dat is nu het geval in Brazilië. Terwijl de rest van de Portugeessprekende wereld nog knoeit met de basis, heeft Brazilië al een stappenplan. Je wilt weten waarom dit in de praktijk relevant is voor ons?
Ik zag het in een recent artikel: de adoptie van AI in rechtssystemen gaat razendsnel, maar zonder duidelijke richtlijnen is het als rijden zonder verkeersborden. Brazilië heeft die borden wél, en dat plaatst hen in een unieke – en strategisch belangrijke – positie.
De stille race om AI-regulering
Als we naar de Portugeessprekende wereld kijken (van Angola tot Portugal), valt één ding op: Brazilië is koploper in het vastleggen van de spelregels voor Artificiële Intelligentie in juridische processen. De rest loopt achter.
Geen regels is geen controle
Wat ik opmerkte in het onderzoek is dat in bijna alle andere negen geanalyseerde landen (waaronder Mozambique en Kaapverdië) de AI-toepassing óf in de kinderschoenen staat, óf simpelweg nog niet gestructureerd is. Men is daar soms nog bezig met de basis: digitale dossiers.
- Brazilië: Heeft de formele Resolução CNJ n. 615/2025, specifiek gericht op AI en generatieve modellen.
- Portugal: Maakt gebruik van bredere EU-regelgeving, maar mist een specifieke gerechtelijke focus.
- Afrikaanse landen & Oost-Timor: Worstelen vaak met basisinfrastructuur, algoritmes zijn een verre droom.
Het 'geheime wapen' van de Braziliaanse rechter
De Braziliaanse resolutie is geen vrijblijvende suggestie. Het gaat over transparantie, het waarborgen van fundamentele rechten, en – cruciaal voor ons als gewone burgers – verantwoordelijkheid bij het gebruik van deze systemen.
In de praktijk betekent dit dat als een Braziliaanse rechter een AI-tool gebruikt om een beslissing te onderbouwen, er een vastgesteld mechanisme is om te controleren hoe dat systeem tot stand is gekomen. Je hoeft niet te gissen of de technologie ‘eerlijk’ is; er zijn regels.
Samenwerking als sleutel
Het interessante is hoe Brazilië dit inzet. Ze gebruiken hun voorsprong niet alleen voor zichzelf, maar zien dit als een kans voor internationale samenwerking. Denk aan de juridische opleidingsinstituten die nu kennis kunnen delen met bijvoorbeeld Kaapverdië over hoe je AI verantwoord inzet.
Dit is geen uitzondering, maar een strategische zet. Door nu de normen te bepalen, positioneert Brazilië zich als de standaardleider binnen de Portugeessprekende gemeenschap.
Wat jij hieruit kunt leren (De praktische les)
Hoewel wij in Nederland andere wetgeving hebben, ligt hier een universele les. Als je ooit met een juridische procedure te maken krijgt waarbij AI een rol speelt (denk aan automatische leninggoedkeuringen of zelfs in de rechtspraak), vraag dan altijd:
Welke richtlijnen bewijzen dat dit algoritme geen ingebouwde vooroordelen heeft?
In Brazilië bestaat het antwoord op die vraag al op papier. Waar wij in Europa nog druk bezig zijn met de definitieve AI Act, laat Brazilië zien dat het kan: regelgeving vóór volledige adoptie neerzetten.
Het is fascinerend hoe één land een juridisch pad effent terwijl anderen nog in de mist staan. Vind jij dat de Nederlandse overheid sneller bindende AI-regels moet invoeren voor onze rechtbanken, of is de huidige aanpak (nog afwachten) beter?
