Voelt het alsof elke week weer een techgigant aankondigt personeel te ontslaan wegens de opkomst van kunstmatige intelligentie? De kranten staan er vol mee. Maar wat als die verhalen over massale AI-vervanging slechts een slimme rookgordijn zijn? Onderzoek van Oxford Economics suggereert dat veel van deze 'AI-ontslagen' eigenlijk routinebezuinigingen maskeren.
Dit is cruciaal, want als je begrijpt wat er écht gebeurt bij deze ontslagrondes, kun je veel beter inschatten hoe stabiel jouw eigen baan is. We kijken voorbij de koppen en analyseren de cijfers die de tech-hype tegenspreken.
De AI-aankondiging als PR-truc
Het klinkt veel beter voor de beurswaarde: "Wij herstructureren voor de toekomst dankzij AI" versus "Onze consumentenbelangstelling is ingezakt na de overmoedige groei van vorig jaar."
Volgens de analisten van Oxford Economics gebruiken bedrijven de AI-narratief als een manier om ontslagen er positief uit te laten zien voor investeerders. Het is een rebrandingsoefening.
- Investeerdershumeur: AI suggereert innovatie en vooruitgang. Een economische dip klinkt als zwak management.
- De Werkelijkheid: Veel genoemde banen zijn nog niet eens fysiek vervangen. Vaak is het een hoopvolle projectie: "We verwachten dat AI dit werk straks kan dekken."
Professor Peter Cappelli van de Wharton School merkte op dat dit niet nieuw is. Vroeger kondigden bedrijven zelfs 'fantoomontslagen' aan, puur om de aandelenkoers een boost te geven, en voerden ze de ontslagen nooit echt door. Het idee werkt, zelfs als het niet waar is.
De cijfers liegen niet (althans, niet over de omvang)
Als we naar de data kijken – en dit is waar je even goed moet opletten – zien we de disproportie. Het wervingsbureau Challenger, Gray & Christmas hield de ontslagen bij:
Hoewel AI wordt geciteerd als de reden voor forse ontslagen, vertegenwoordigen deze slechts een klein percentage van de totale daling van het personeelsbestand.
- AI-gerelateerd: Minder dan 5% van alle ontslagen.
- Economie gedreven: Ontslagen door 'markt- en economische omstandigheden' waren vier keer zo hoog.
Laten we dit even in perspectief plaatsen. In de Nederlandse arbeidsmarkt zie je ook dat algemene onzekerheid over de economie, of de naweeën van de pandemie-overname, momenteel veel meer impact hebben dan een robot die jouw administratieve taak overneemt.
De productiviteitsparadox: Waar blijft de explosie?
Hier komt de meest simpele toetssteen. Als AI op grote schaal mensen zou vervangen, zou de productiviteit per werknemer – de output per hoofd van de beroepsbevolking – door het dak moeten gaan. Dit is immers het hele punt van automatisering.
Dat is niet aan het gebeuren.
De productiviteitsgroei is de laatste jaren juist afgevlakt of vertraagd. Dit patroon past veel beter bij een cyclische economische vertraging dan bij een technologische revolutie die de efficiency verhoogt.
Veel bedrijven gebruiken AI nog te veel experimenteel. Het is minder een revolutie en meer een experiment dat ze gebruiken om hun huidige situatie te rechtvaardigen. Dit is vergelijkbaar met de beroemde 'productiviteitsparadox' van de jaren '80: je ziet computers overal, behalve in de statistieken.
De jacht op startersbanen
Ook de angst dat AI de startersbanen volledig opvreet, wordt door Oxford genuanceerd. Hoewel er spanning is op de markt voor afgestudeerden (een 'aanbodsoverschot' van mensen met een diploma), wijst dit onderzoek erop dat dit een cyclisch probleem is, geen permanent door AI veroorzaakt structureel probleem.
Bedrijven hebben de afgelopen tien jaar geleerd om mensen te vervangen door processen, niet per se door neurale netwerken. De echte verschuivingen zullen evolutionair zijn, niet plotseling en revolutionair.
Wat betekent dit voor jou? Blijf kritisch bij elk ontslagbericht dat 'AI' als de enige schuldige aanwijst. Controleer de macrodata. Heb jij het gevoel dat de ontslagen die je ziet in jouw sector echt komen door een robot, of zijn het toch de gevolgen van economische tegenwind en te optimistische wervingstijden?
