Je hebt vast weleens gehoord dat gezonde voeding begint bij gezonde aarde. Maar wat nu als ik je vertel dat de manier waarop we onze grond al decennia behandelen, het complete bodemleven – de motor van ons voedsel – systematisch uitroeit? Het is een stil probleem, maar de gevolgen zie je nu al in de kwaliteit van je groenten en fruit.
Twee experts, Lydia en Claude Bourguignon, hebben hun leven gewijd aan het ontrafelen van de microbiologie van de bodem. Hun boodschap is helder: we moeten terug naar de basis, voordat we de aarde onherstelbaar beschadigen. Hun recente inzichten, gedeeld tijdens een bijeenkomst bij Senfas, tonen aan hoe we met kleine stappen de veerkracht van onze grond kunnen terugbrengen.
De stille teloorgang van het bodemleven
Claude Bourguignon, agronoom en microbioloog, zag het al jaren gebeuren in zijn labo LAMS. De cijfers liegen er niet om. De obsessie met chemische input en mechanische bewerking (ploegen) heeft een ecologische ravage aangericht die veel verder gaat dan je denkt.
Wat je weghaalt met één keer ploegen
Veel hobbytuiniers en al zeker grootschalige landbouwers zien ploegen als noodzakelijk kwaad. Maar ze vergeten dat ze daarmee een complex ecosysteem vernietigen dat miljoenen jaren nodig had om te ontstaan. Het is alsof je een vijfsterrenrestaurant sloopt om er een snelle snackbar neer te zetten.
Dit is wat er écht gebeurt wanneer je de grond te agressief bewerkt:
- Je doodt de schimmeldraden die water en voedingsstoffen vasthouden, essentieel bij droogte (vooral nu de zomers hier in Nederland heter worden).
- Je maakt de bodemstructuur los, waardoor regen de kostbare humus wegspoelt.
- Je bevordert de dominante, 'slechte' bacteriën ten koste van de nuttige micro-organismen.
De Bourguignons benadrukken: een gezonde bodem is geen dood medium; het is een levend wezen.
De oplossing ligt in drie simpele principes
Het goede nieuws is dat de weg terug naar een veerkrachtige, voedzame bodem geen dure investeringen in nieuwe technologie vereist. Het draait om het imiteren van natuurlijke processen. Wat de experts bepleiten, is een terugkeer naar een systeem dat doet denken aan de natuurlijke agro-silvo-pastorale aanpak die onze voorouders kenden.
Wat je nu meteen anders kunt doen
Als je werkt met een eigen stukje grond, groot of klein, kun je deze concepten direct toepassen. Michel D’Ozenay, de organisator van de bijeenkomst, past deze principes al toe op een nieuw agro-ecologisch project in Saint-Hilaire-de-Brethmas, waar ze natuurlijke bossen en voedselbossen aanleggen.
Hier zijn drie directe acties die je kunt ondernemen om je bodem te 'ontstressen':
- Minimaliseer bodembewerking: Haal de schop of frees zo min mogelijk tevoorschijn. Laat natuurlijke processen het werk doen.
- Bedek de grond altijd: Gebruik mulch, stro, of laat stoppelgewassen staan. Een blote bodem is een bodem die lijdt onder de zon en erosie.
- Introduceer diversiteit: Plant niet alleen één gewas. Een voedselbos met bomen, kruiden en grassen creëert een stabieler systeem dan een monotoon veld.
Dit klinkt misschien radicaal in een land waar machines domineren, maar deze methoden bewijzen dat je de bodem kunt 'genezen' door haar met rust te laten. De kennis die de Bourguignons delen, is cruciaal om de voedselzekerheid op de lange termijn te garanderen, zelfs met de veranderende weersomstandigheden die we hier in Nederland steeds meer ervaren.
We staan op een kantelpunt. Houden we vast aan de chemische route die de bodem uitput, of omarmen we het levende potentieel dat al onder onze voeten ligt?
Wat is volgens jou de grootste fout die de huidige generatie tuiniers en boeren maakt met betrekking tot de aarde?
