We kennen het van IJsland of Noorwegen: magische groene en rode lichten die door de nachthemel dansen. Maar wat als ik je vertel dat je dit fenomeen niet alleen op het Noordkaap hoeft te spotten? Afgelopen nacht was het bewijs geleverd: zelfs nabij Kleef, een plek die eigenlijk te zuidelijk ligt, lichtte de hemel spectaculair op. Veel mensen misten dit, omdat ze de noodzakelijke 'instelling' in de natuur niet kenden.
Het is makkelijk om te denken dat zoiets zeldzaams een kwestie van puur geluk is, maar er zit een complex, elfjarig ritme achter dat wij, bewoners van de lage landen, vaak over het hoofd zien. Als je dit fenomeen wilt vangen voordat de zonnewind weer afneemt, is dit het moment om te begrijpen hoe het werkt. Je hebt nu een zeldzame kans, en je hebt slechts één ding nodig om er zeker van te zijn dat je het niet mist.
Waarom je het noorderlicht in Nederland én Kleef kon zien
We zijn gewend dat we naar de poolcirkel moeten reizen voor de Aurora Borealis. Dat komt door ons aardmagnetisch veld. Zie het als een gigantisch schild dat de aarde omhult.
De zon botst voortdurend deeltjes op ons af – de zonnewind. Normaal gesproken wordt dit plasma rond de aarde geleid, waardoor de veldlijnen aan de nachtzijde als een lange staart worden uitgerekt. Maar soms gebeurt er iets uitzonderlijks.
Grote zonne-uitbarstingen, ook wel coronale massa-ejecties genoemd, slepen enorme ladingen deeltjes met zich mee. Deze week was zo’n uitbarsting zo krachtig – door de NOAA zelfs geclassificeerd als G4 – dat het schild tijdelijk verstoord werd. De deeltjes drongen dieper door dan normaal.
Het geheim van de groene en rode gloed
Wat je ziet is eigenlijk een kosmische botsing. De versnelde elektronen denderen langs de magnetische veldlijnen naar beneden en komen op onze atmosfeer terecht. Ze ‘prikken’ als het ware de zuurstof- en stikstofatomen aan.
- Groen licht (ca. 120 km hoogte): Dit wordt veroorzaakt door zuurstofatomen wanneer ze terugvallen naar hun basisniveau. Dit is de meest voorkomende kleur.
- Rood licht (ca. 250 km hoogte): Dit komt van zuurstof op grotere hoogte. Bij een hevige storm, zoals nu, zie je dit rode licht vaak aan de bovenkant van het gordijn.
Het is de hoogte die de kleur bepaalt. Dit is een cruciaal detail dat veel amateurfotografen over het hoofd zien als ze hun witbalans instellen.
De specifieke knop die je nu moet 'omzetten'
Je kunt niet veel doen aan de zonnewind, maar je kunt wél je observatie maximaliseren. Veel mensen staan te wachten tot het donkerder wordt, maar het moment van detectie is het belangrijkst, zeker op lagere breedtegraden zoals hier.
De lokale weerdeskundige Hubert Reyers ving het vast bij de voet van de Eltenberg: een groene streep met daarboven felrood. Dit bewijst dat de verstoring hoog genoeg was om de lagere lagen te bereiken.
De praktische tip: Heb je kans gezien op een voorspelling van een geomagnetische storm (G2 of hoger)? Ga dan niet wachten tot diep in de nacht. Kijk tussen 22:00 en 01:00 uur naar de noordelijke horizon. Zelfs een kleine, vage gloed die je met het blote oog nauwelijks ziet, kun je met een lange belichting op je camera vastleggen. De camera ziet wat je ogen missen, dankzij de lange ‘open tijd’ die de atmosfeer gebruikt om te gloeien.
Denk aan een filter dat langzaam wit wordt: ook al is het vaag, de interactie vindt plaats. Als je de wachttijd van twee dagen na een zonnevlam niet wilt duren, is de directe nasleep van de G4-classificatie je beste gok.
De Schwanenburg in het licht van de kosmos
Journalist Manuel Funda ving de magie door de Schwanenburg te combineren met het noorderlicht. Dit is het bewijs dat je geen afgelegen natuurpark nodig hebt; het spektakel kan boven je eigen polder plaatsvinden.
Het is fascinerend om te zien hoe kosmische deeltjes, die met duizenden kilometers per seconde reizen, een lichtshow creëren die je vanaf je eigen (overigens vrij dure) Nederlandse terras kunt bekijken. Je betaalt je boodschappen in euro’s, maar je kijkt naar een show die door het universum wordt opgevoerd.
Dus, nu je weet dat deze zeldzame gebeurtenis op onze breedtegraad niet alleen mogelijk, maar bewezen is, wat is volgens jou de meest verbazingwekkende natuurlijke gebeurtenis die je ooit (onverwacht) hebt waargenomen?
