Wanneer je denkt aan de meest complexe wetenschap, schiet kwantumfysica waarschijnlijk door je hoofd. Het klinkt als iets dat alleen in een hermetisch afgesloten laboratorium bestaat. Maar wat als ik je vertel dat een Italiaanse vrouw, werkzaam in het Alpenstadje Innsbruck, zojuist de belangrijkste wetenschapsprijs van Oostenrijk heeft gewonnen, juist dankzij haar vermogen om dit onbegrijpelijke onderwerp wél ECHT uit te leggen?
Francesca Ferlaino, werkzaam aan de Universiteit van Innsbruck, is uitgeroepen tot ‘Oostenrijkse wetenschapper van het jaar’. Dit is geen standaard award. Het is een teken dat haar onderzoek – dat gaat over toestanden van materie die de wetten van de klassieke fysica tarten – nu ook het grote publiek bereikt. En juist dát deed ze beter dan wie dan ook.
Waarom de 'Gouden Stof' van Innsbruck belangrijk is voor ons dagelijks leven
Je kent waarschijnlijk het stofzuigergevoel uit je jeugd: het idee dat je iets probeert vast te pakken dat door je vingers glipt. Kwantummechanica voelt vaak zo. Ferlaino daarentegen, bouwt met atomen en extreem lage temperaturen aan nieuwe vormen van materie.
Haar doorbraak? Het creëren van een supersolide toestand. Klinkt ingewikkeld, maar stel je dit voor: een toestand waarin de materie tegelijkertijd perfect geordend (als een kristal) én vloeibaar (zonder wrijving) is.
De paradox van supersolide materie uitgelegd
Veel wetenschappers worstelen al decennia met het stabiel krijgen van deze ‘paradoxale’ toestand. Ferlaino en haar team kregen dit voor elkaar met zeldzame, zwaar magnetische atomen (erbium en dysprosium). Ze creëerden een stabiel evenwicht tussen orde en chaos.
- Wat het is: Materie met de structuur van een ijsblokje, maar de eigenschappen van supervloeistof.
- Waarom het zeldzaam is: De meeste materialen moeten óf geordend zijn, óf vloeibaar. Ze kunnen niet tegelijkertijd beide zijn.
- De truc: Het vereiste een perfecte balans van magnetische krachten bij temperaturen die wij ons nauwelijks kunnen voorstellen.
Door dit te bereiken, heeft ze de deur geopend naar betere kwantumcomputers en technologie die we nu nog niet kunnen dromen. Maar dat is niet de reden waarom ze nu de prijs won.
De echte winst: Wetenschap is geen solistisch concert
Wat veel wetenschappelijke toppers over het hoofd zien – en wat Ferlaino juist onderscheidt – is haar toewijding aan communicatie. Ze stelt dat wetenschap pas echt waarde krijgt wanneer ze wordt gedeeld.
Haar reactie op de prijs was dan ook veelzeggend: “Ik was er altijd van overtuigd dat wetenschap geen solitaire inspanning is, maar collectief bezit, waarvan de waarde groeit wanneer kennis wordt uitgewisseld.”
Heinz Faßmann, president van de Oostenrijkse Academie van Wetenschappen, beaamde dit. Hij prijst haar niet alleen als briljante onderzoeker, maar vooral als een **uitstekende communicator** die de noodzakelijke brug slaat tussen het fundamentele onderzoek en de burger in de supermarkt.
Een les voor ons allemaal in communicatie
We zien dit vaak: men ontwikkelt iets revolutionairs (of het nu een nieuw medicijn is of een efficiënte zonnepaneeloplossing), maar als men het niet kan uitleggen aan de belastingbetaler of de politicus, sterft het project in de kiem. Ferlaino's aanpak zorgt ervoor dat het publieke vertrouwen in de wetenschap blijft groeien, zelfs als ze in Innsbruck experimenteert met atomen van zó’n lage temperatuur dat ze hier in Nederland bij de winterdip al sidderen.
De kern is: Als een wetenschapper zo complex werk (supersolide stoffen) kan verpakken in taal die een leek begrijpt dankzij duidelijke metaforen, dan is dat minstens zo belangrijk als de ontdekking zelf.
Wat kun jij hiermee?
Volgende keer dat je een ingewikkelde handleiding of een technisch beleidsstuk onder ogen krijgt, denk dan even aan Francesca. Probeer de kern over te brengen in precies drie simpele zinnen alsof je het aan een kind uitlegt. Dat is de ware kunst van de 'wetenschapper van het jaar'.
Wat vind jij de meest complexe wetenschappelijke doorbraak van de afgelopen tien jaar die absoluut beter gecommuniceerd had moeten worden aan het grote publiek?
