U heeft waarschijnlijk al gehoord van komeet 3I/ATLAS. Maar wat de Hubble-telescoop onlangs zag, tart bijna elke natuurkundeboek dat u kent. Afgelopen december werden er twee duidelijke stukken materie uit de kern gezien, elk wijzend in een compleet andere richting. Dit is geen alledaags kometengedrag; het is zo vreemd dat sommige wetenschappers al zachtjes 'exotisch' fluisteren.
Waarom dit nu belangrijk is? Omdat de helderheid van deze twee jets binnen slechts twee weken drastisch veranderde. Als u dacht dat kometen ‘gewoon’ een staart hadden, dan zult u van uw stoel vallen door de nieuwe observaties. Dit fenomeen dwingt ons onze beelden van deze interstellare reiziger compleet te herzien.
Het mysterieuze ‘waggel’-effect dat de hele komneet beweegt
Mijn eerste gedachte toen ik de data zag, was: dit lijkt op een slecht gebalanceerde tol. Wat astronomen zien wordt rotational tumbling genoemd. Simpel gezegd, de komeet slingert zo heftig dat de jets van richting veranderen.
Wat mij het meest opviel, was het gedrag van de staarten tussen de metingen van 12 en 27 december:
- De staart die van de zon af wees, werd merkbaar helderder.
- De staart die naar de zon wees, leek te verzwakken.
Dit patroon past perfect bij een object dat roteert, waarbij de ‘uitlaatkleppen’ op verschillende momenten beter of slechter zichtbaar zijn voor ons. Het deed me denken aan de eerdere waarnemingen in juli 2025, toen er al lichte schommelingen te zien waren.
De as van de komeet draait volledig om
Als de rotatie-as niet is veranderd, betekent dit dat de pool die twee weken geleden naar de zon wees, nu volledig in de schaduw ligt. Dit kan ook de ‘hartslag’ verklaren die we eerder zagen: regelmatige helderheidsveranderingen met een periode van ongeveer 16 uur.
Wanneer een object massa verliest – wat kometen constant doen – kan dit hun rotatiesnelheid beïnvloeden. Denk eraan alsof u een kunstschaatser bent die zijn armen intrekt: de rotatie versnelt. Dit is een bekend mechanisme, maar bij ATLAS lijkt het een extreem effect te hebben.
Twee totaal verschillende theorieën over de dubbele structuur
Wetenschappers staan nu voor een klassiek dilemma. Er zijn twee kampen die deze bizarre configuratie proberen te verklaren. De ene is saai en bekend, de andere... nou ja, behoorlijk speculatief.
Hypothese 1: De conventionele koude brug
Dit is de meest geaccepteerde verklaring. De komeet heeft gewoon een uitgang aan de zonzijde en dankzij warmteoverdracht onder de ijskorst, wordt ook de nachtzijde geactiveerd. Hierdoor ontstaan twee tegenovergestelde jets.
Volgens dit model zijn de jets simpelweg gemaakt van verschillende soorten materiaal. De tegenovergestelde staart (de ‘anti-staart’) zou bestaan uit grovere stofdeeltjes (ongeveer 10 micrometer). Deze deeltjes zijn zwaarder en blijven langer, waardoor ze miljoenen kilometers ver reiken.
De staart die rechtstreeks naar de zon wijst, bestaat uit veel kleinere deeltjes. De stralingsdruk van de zon blaast deze supersnel weg, waardoor deze staart veel korter is.
Hypothese 2: De technologische ‘manoeuvreer’-theorie
Dit is het deel waar het interessant wordt. Wat als één van de jets niet zomaar een staart is, maar een soort schild of roer? In deze theorie zou de staart die naar de zon wijst, dienstdoen als een solar wind shield.
De tegenliggende staart zou dan gebruikt kunnen worden om de baan van de komeet subtiel te sturen, alsof het een zeil in de ruimte is. Dit klinkt misschien als sciencefiction, maar de vreemde helderheid van die tegenliggende staart ondersteunt dit idee voor sommige onderzoekers.
Hoe de Keck-telescoop het definitieve antwoord geeft
Uiteindelijk zal de aard van de materie het verschil maken. De sleutel ligt in het meten van de snelheidsprofielen van de twee stromen. Grote telescopen, zoals de Keck op Hawaï of de VLT in Chili, gaan dit op korte termijn onderzoeken met spectroscopie.
Als we zien dat de zwakkere staart inderdaad versnelt terwijl hij van de zon af beweegt, dan is het een natuurlijke komeet. Verwacht men echter bij beide stromen een extreme beginsnelheid van meer dan 1 kilometer per seconde, dan wordt het pas echt spannend.
3I/ATLAS is een les in nederigheid. Het dwingt ons om open te staan voor data die onze gevestigde modellen uitdagen. Welke kant de wetenschap ook op gaat, deze komeet biedt een unieke kans om te zien hoe objecten écht functioneren in de diepe ruimte. Wat denkt u, is ATLAS een extreem zeldzaam natuurverschijnsel, of zijn we getuige van iets wat we nog niet kunnen plaatsen?
