Veel Nederlanders keken met lichte verbazing terug op 2024: het warmste jaar ooit gemeten. Wat velen niet beseffen, is dat we toen onder de dubbele invloed stonden van onze eigen uitstoot én een natuurlijk fenomeen. Maar de signalen stapelen zich nu op dat deze tijdelijke adempauze – de fase waar we nu in lijken te zitten – binnenkort radicaal stopt. Klaarzetten voor een nieuwe, grilligere fase in het klimaat.
Ik zag het in de recente rapporten: die kleine, tijdelijke afkoeling die we dankzij La Niña nog kregen, is zo goed als voorbij. Het Pacifische klimaat is een gigantische motor die onze weerpatronen stuurt, en die motor staat op het punt om een nieuwe, krachtige versnelling in te zetten. Als je dacht dat de zomer van '24 heftig was, wacht dan maar op de nasleep van wat zich nu onder de golven voorbereidt.
De rust voor de storm: wat is ENSO precies?
Het draait allemaal om ENSO: El Niño-Southern Oscillation. Simpel gezegd is dit een ritmisch opwarmen en afkoelen van de oppervlaktewaters in een specifiek deel van de Stille Oceaan. Dit heeft wereldwijd gevolgen, soms direct voelbaar bij ons hier in Nederland, soms indirect via de grote stromingen.
De korte adempauze van La Niña is voorbij
We zaten tijdelijk in de La Niña-fase, die een licht verkoelend effect heeft en de scherpste randjes van de antropogene opwarming afhaalt. Volgens de laatste bevindingen van Severe Weather Europe is deze fase echter nu al zwak en wankel. Ik verwacht dat deze fase al in januari afzwakt en vóór maart compleet verdwenen is.
Dit betekent concreet: de natuurlijke buffer die we even hadden, valt weg. De wereldwijde temperatuur zal vanaf dat moment weer puur afstevenen op de opwarming door broeikasgassen, zonder dat natuurlijke variabiliteit dit nog tegengaat.
De terugkeer van de hitte: El Niño komt eraan
De voorspellingen wijzen al maanden in één richting. De indicatoren voor de windpatronen boven de evenaar van de Pacifische Oceaan draaien. Alles wijst op een forse terugkeer van El Niño tussen komende zomer en de vroege herfst.
Hoewel de officiële start nog maanden weg is, warmt het water nu al op. Dit zie je vaak terug in:
- Ongebruikelijke vroege hittegolven in kustgebieden.
- Een snellere smelt van gletsjers, die de zeestromingen beïnvloeden.
- Vreemd gedrag van de straalstroom al maanden van tevoren.
Wat betekent dit voor ons in Nederland?
Wetenschappers debatteren nog over de directe impact van ENSO op ons land, maar de patronen worden steeds duidelijker. El Niño beïnvloedt de straalstroom – die luchtgordijn tussen warm zuiden en koud noorden. Als die stroom verplaatst, krijgen wij extreme blokkades.
We zullen de impact van El Niño waarschijnlijk niet voelen in de zomer van 2026. Die is te ver weg om direct op te reageren. Maar de winter van 2026-2027 zal waarschijnlijk verstoord raken.
Mijn analyse van de archieven leert dat El Niño-winters in West-Europa vaak dit patroon vertonen:
- Vroege winter (Dec/Jan): Zacht, zeer nat en stormachtig, voornamelijk door westelijke winden. Denk aan veel stormschade rond de dijken.
- Late winter (Feb/Mrt): Plotselinge omslag naar kouder en droger weer. Het natte seizoen wordt afgesloten met eventueel verrassende vorstperiodes.
De onverwachte economische wending
Het is niet alleen weer. Het IMF stelt dat El Niño de wereldeconomie gemiddeld een boost geeft. Meer handelsroutes, andere oogstpatronen en minder Atlantische orkanen kunnen tijdelijk goed nieuws lijken voor de beurzen. Maar dit economische ‘voordeel’ komt met een veel hogere ecologische prijs. De extreme droogte in de Amazone, de megabranden in Australië – dat zijn de echte kosten van deze fase.
Concrete stap: Bereid je voor op de onvoorspelbare natte seizoenen
Als je een balkon of tuin hebt, is dit het moment om na te denken over watermanagement. Nu het nog kan, zorg je voor goede afwatering. Dit is mijn praktische tip voor El Niño-voorbereiding:
Plaats een dunne laag lavasteentjes onderin je plantenbakken in plaats van grind. Grind kan dichtslippen en water vasthouden, wat wortelrot veroorzaakt bij de extreme buien die we kunnen verwachten. Lavasteen ventileert veel beter en helpt bij het sneller afvoeren van overtollig water, terwijl het nog steeds vocht vasthoudt voor drogere periodes. Het werkt als een microscopische schuimlaag onder de aarde.
We staan aan de vooravond van een periode waarin de natuur minder voorspelbaar is, maar de trends wijzen op extremen. We moeten stoppen met kijken naar de datum op de kalender en beginnen met kijken naar de signalen uit de Pacifische Oceaan.
Welk bizar weerfenomeen heb jij de afgelopen twee jaar in Nederland het meest onverwacht gevonden? Deel jouw ervaring hieronder!
