Als je dit najaar met je mandje de bossen van de Balearen in bent getrokken met de hoop op een heerlijke maaltijd, dan voel je de teleurstelling. De 'boletaires' van de eilanden hebben een zwaar seizoen achter de rug. De grote, eetbare soorten bleven uit. Maar wacht even, want terwijl de amateurs met lege handen thuiskwamen, ontdekken wetenschappers juist nu, met de kou en regen, een compleet nieuwe wereld aan minuscule schimmels.
Dit contrast laat zien hoe verschillend de schimmelwereld functioneert. Voor de liefhebber eindigt het seizoen vaak abrupt, maar voor de mycoloog begint dan de échte jacht. Ik sprak met Joan Carles Salom, een bioloog die al twintig jaar focust op de meest onopvallende, maar fascinerende exemplaren.
De grillige herfst: warme dagen en koude nachten
Het seizoen werd gekenmerkt door enorme temperatuurschommelingen. Eerst een beetje regen, een paar paddenstoelen schoten omhoog, en toen—stilte. Toen de regen terugkwam, was het al te koud voor de soorten die we kennen als 'eetbaar' zoals de esclatasangs of picornells.
De gewone paddenstoelenzoeker miste de boot door de onvoorspelbare Balearen-winters.
Wat veel mensen over het hoofd zien, is dat er het hele jaar door schimmels te vinden zijn. Alleen de hype rond de eetbare soorten is beperkt tot de vroege herfst. De échte verrassingen komen wanneer het koud wordt en de massa al naar huis is.
Microscopische juwelen: parasiterende schimmels
Salom's passie ligt bij kleine schimmels, niet groter dan twee millimeter, die parasiteren op mossen. Ze zijn zo klein dat de gemiddelde zoeker ze letterlijk vertrapt zonder ze op te merken. Deze 'micromyceten' zijn ware pareltjes onder de microscoop.
- Ze lijken op minuscule schijfjes in kleuren van geel-oranje tot groenig.
- Ze zijn soms extreem kieskeurig en parasiteren slechts één specifieke mossoort.
- Sommige soorten vertonen spectaculaire sporen onder vergroting.
Het is de microscopische structuur, niet de omvang, die deze exemplaren zo aantrekkelijk maakt voor de wetenschap. Zonder diepgaande analyse van de sporen kun je ze niet identificeren. Dit is waar de échte ontdekkingen plaatsvinden.
Eerste keer ooit: een nieuwkomer op Formentera
Door dit specifieke werk is de wetenschappelijke gemeenschap juichend over een recente vondst. Eén soort werd voor het eerst ooit op de Balearen gedocumenteerd, specifiek op Formentera. Dit onderstreept hoe veel er nog te ontdekken valt, zelfs op relatief goed onderzochte eilanden.
Salom en zijn collega's hebben in hun carrière al rond de twintig nieuwe soorten voor de wetenschap beschreven. Denk aan namen als Ossicaulis salomii—een eerbetoon aan hun werk.
De wetenschap stopt nooit
De gewone paddenstoelenseizoen is voorbij; de mosparasieten daarentegen komen juist in januari en februari tevoorschijn als de temperaturen laag zijn. Tegen de lente zijn hun levenscycli vaak alweer voltooid. Je moet weten óf en waar je moet zoeken. Als je bijvoorbeeld Mos C (een denkbeeldige soort) zoekt, moet je op Lampropora letten.
Wist je dat je letterlijk het hele jaar door paddenstoelen kunt vinden op de Balearen, als je maar weet wat je zoekt?
Dus, hoewel je dit jaar misschien geen velden vol boletus hebt gevonden om in de pan te gooien, is de koude, natte periode misschien wel het meest lonend voor degenen die de microscoop boven de koekenpan verkiezen. Wat is de vreemdste, kleinste schimmel die jij ooit in het wild hebt gezien?
