Terwijl de discussie over artificiële intelligentie alle hoeken van onze banenmarkt raakt, groeit de belangstelling voor radicale oplossingen. Wat als stoppen met werken financieel aantrekkelijk zou kunnen zijn? We kijken vaak naar de Zweden of Finnen, maar de meest verhelderende resultaten komen uit een onverwachte plek: Ierland, waar een experiment met €1.400 per maand verrassend uitpakte.
Dit is geen vage droom over een toekoms waarin robots al het werk doen. Dit zijn concrete cijfers uit een pilot die aantoont dat een inkomensgarantie niet alleen stress vermindert, maar ook geld kan opleveren voor de staat. Als je dacht dat dit soort modellen te duur waren voor Nederland, bekijk dan eens hoe dit programma zichzelf bijna terugverdiende.
De €14.000-test: Wat Ierland precies deed
De recente technologische sprongen – van ChatGPT tot geavanceerde robotica – maken het debat over ons economische vangnet urgenter dan ooit. Sommige techleiders suggereren dat traditioneel loonwerk na 2030 een keuze wordt, geen noodzaak.
Dat klinkt misschien als sciencefiction, maar in Ierland werd dit al getest. Tussen 2022 en 2025 ontvingen 2.000 kunstenaars maandelijks ongeveer €1.300 (vrijwel gelijk aan de Zweedse suggestie van 14.000 kronen). Het doel? Kijken wat er gebeurt als je mensen een vast, onvoorwaardelijk inkomen geeft.
Minder stress, meer tevredenheid (de menselijke factor)
De resultaten waren duidelijk op individueel niveau. Deelnemers meldden een significante afname in psychische stress en een hogere algemene levenskwaliteit. Dit is belangrijk: als mensen minder tijd kwijt zijn aan zorgen over volgende maand huur, worden ze productiever in andere gebieden.
De Levenstevredenheid steeg, maar de effecten waren te beperkt om algemeen beleid te bepalen. Maar toen keken analisten naar de bredere economische impact.
De verrassende boekhoudkundige winst
Dit is waar veel critici van het basisinkomen zich vergissen, en waar de Fiscale Dienst in Nederland de wenkbrauwen zou moeten fronsen. Het Ierse experiment kostte de staat jaarlijks zo'n €35 miljoen.
Maar let op de nettokosten. Dankzij lagere uitgaven aan sociale vangnetten en hogere belastinginkomsten (mensen gaven meer uit), bleef er netto slechts ongeveer €20 miljoen over als werkelijke kostenpost.
De conclusie die Finse Groenen nu trekken, is keihard: elke geïnvesteerde euro leverde €1,40 op voor de maatschappij. Dit is het bewijs dat inkomenszekerheid óók een economische investering kan zijn.
Hoe AI onze definitie van 'werk' verandert
Deze discussie over onvoorwaardelijke inkomens wordt gevoed door de grootste spelers in Silicon Valley. Het gaat niet meer alleen om het vervangen van de kassamedewerker; het gaat om het vervangen van complexe cognitieve taken.
- Elon Musk spreekt over ‘universele hoge inkomsten’, gedreven door de overvloed die AI creëert. Zorg en materiële zaken worden dan ‘opgelost’.
- Bill Gates ziet een werkweek van twee tot drie dagen voor de boeg, omdat productieketens feitelijk geautomatiseerd kunnen worden.
- Sam Altman (OpenAI) stelt voor dat we het collectieve rendement van AI eerlijk moeten verdelen, wat de basis vormt voor een technologisch gedreven RBU.
Deze figuren zien toekomstscenario's waarin je niet meer werkt om te overleven, maar om persoonlijke zingeving te vinden. Dat is een enorme culturele verschuiving.
Wat betekent dit voor onze hypotheek in de Randstad?
De verdeling van deze AI-winst is de kernvraag. Als de productiviteit van een paar techbedrijven toeneemt, hoe zorgen we dan dat die welvaart doorsijpelt naar de gemiddelde Nederlander met een spaarrente van 1%?
Het Ierse model biedt een blauwdruk die suggereert dat het financieel haalbaar kan zijn, mits de investering slim wordt ingezet. We moeten niet bang zijn voor de afname van baanzekerheid, maar de nieuwe inkomensstromen actief vormgeven.
Wat denk jij? Als je morgen €1.400 extra zou krijgen, zonder voorwaarde, zou je dan direct stoppen met je baan, of zou je je focussen op een droomproject? De discussie hierover zal de komende jaren bepalen hoe onze pensioenen en sociale zekerheid eruitzien.
