Stel je voor: je staat stil bij het zoveelste nieuwsfeit over een of andere vergeten opgraving, maar dan duikt er plotseling een verhaal op dat je kijk op onze 'primitieve' voorouders verandert. Een tienermeisje, begraven in Zuid-Italië, leefde 12.000 jaar geleden met een genetische aandoening die zo zeldzaam is dat we hem pas recentelijk hebben gedocumenteerd. U heeft nu de kans om meer te leren over Romito 2, een vondst die de geschiedenis van de genetica herschrijft.
Wij denken bij de 'stenentijd' vaak aan overleven met de bekende leefregels. Maar wat deze ontdekking zo fascinerend maakt, is niet alleen de ouderdom van de diagnose, maar vooral wat het ons vertelt over de sociale structuur van die tijd. Dit is geen verhaal over een tragisch buitenbeentje. Dit is het bewijs dat gemeenschappen destijds al een verrassend niveau van empathie kenden.
Een erfelijke code die bijna tien millennia vooruit loopt
Wetenschappers hebben recentelijk oud dna uit het oorbeentje van Romito 2 gehaald. Het resultaat? Een onomstotelijk bewijs van Acromesomelia Dysplastica Type Maroteaux (AMDM). Klinkt ingewikkeld, maar het komt neer op een ernstige vorm van dwerggroei veroorzaakt door mutaties in het NPR2-gen, essentieel voor botgroei.
De extreme gevolgen van één gen
Door twee defecte kopieën van dit gen had Romito 2 een geschatte lengte van slechts 1,10 meter. Ter vergelijking: de gemiddelde lengte van haar tijdgenoten in die regio was aanzienlijk hoger. Dit is de oudst bevestigde genetische diagnose ooit bij een anatomisch moderne mens. Het verlegt de grens van ons archeologisch-genetisch onderzoek met een kleine 10.000 jaar.
- Het NPR2-gen regelt de botontwikkeling.
- Romito 2 had twee kopieën van het gemuteerde gen.
- Dit resulteerde in zeer korte ledematen.
De verrassende band met Romito 1
Naast Romito 2, lag er nog een skelet in de grot van Romito. Men identificeerde dit als Romito 1. Na de DNA-analyse bleek dat Romito 1 óók een vrouw was, en een nauwe bloedverwant van de tiener – mogelijk haar moeder of zus.
Romito 1 was langer (circa 1,45 meter) en droeg slechts één kopie van het gemuteerde gen. Dit zorgde blijkbaar voor lichte beperkingen, maar niet de ernstige vorm van AMDM die we bij Romito 2 zien. Het is een klassiek voorbeeld van hoe erfelijkheid werkt: soms is één gemuteerd gen een last; soms is het een erfenis zonder ernstige symptomen. Dit illustreert de complexe, maar onverbiddelijke aard van ons DNA.
Wat de vondst zegt over sociale cohesie
In onze moderne, gehaaste samenleving, waar efficiëntie vaak boven alles staat, zou je kunnen denken dat een individu met significante fysieke beperkingen in een uitdagende omgeving – zoals het bergachtige Calabrië 12 millennia geleden – snel in de steek zou worden gelaten.
Maar de data schreeuwen iets anders. Haar voeding was identiek aan die van de andere jagers-verzamelaars. Er zijn geen bewijzen van trauma, geweld, of ondervoeding te vinden op haar botten. Dit is het cruciale inzicht dat vaak over het hoofd wordt gezien in de populaire wetenschap.
Dit impliceert dat de gemeenschap rond de Grotten van Romito, ondanks de zwaarte van het bestaan, actieve zorg bood aan de zwakste leden. Ze moest waarschijnlijk geholpen hebben met lange tochten of zwaar werk, maar ze werd niet verbannen of verwaarloosd. Denk hier eens over na als je de volgende keer boodschappen doet in de lokale supermarkt; onze instincten tot collectieve zorg zijn oeroud.
Het is een krachtige herinnering dat menselijkheid geen recent exportproduct is.
Lessen voor nu
De oorzaak van haar overlijden blijft een mysterie, maar de manier waarop ze leefde, biedt ons een spiegel. Hoe gaan wij, in onze welvarende samenleving, om met degenen die niet aan de 'gemiddelde' norm voldoen?
Wat zegt deze 12.000 jaar oude zorgzaamheid over onze eigen prioriteiten vandaag?
