Stel je voor: je komt na twee maanden duisternis in een bevroren grot naar buiten. Je ogen moeten wennen aan het zonlicht, je bent de datum vergeten, en je voelt je als een 'semi-kranke, onsamenhangende marionet'. Klinkt als een slechte survivalfilm, toch? In 1962 overkwam dit een jonge Fransman, Michel Siffre. Wat hij daar ontdekte veranderde ons begrip van de menselijke klok voorgoed, zonder dat hij er zelf weet van had.
Siffre was oorspronkelijk een geoloog, getraind aan de Sorbonne. Zijn missie was simpel: vijftien dagen onderzoek naar een gletsjer in de Franse Alpen. Maar hij besloot dat vijftien dagen te kort was. Hij verlengde zijn verblijf tot 63 dagen. Hij wilde 'leven als een dier', zonder horloges, zonder daglicht. Wat hij niet wist, was dat hij daarmee per ongeluk een heel nieuw wetenschappelijk veld creëerde: de humane tijd-biologie.
De 63 dagen onder nul: een leven zonder tijd
Tussen de 130 meter onder de grond was het een helse omgeving. De temperatuur lag onder nul en de luchtvochtigheid was 98%. Siffre had weinig meer dan een provisorisch onderkomen. Zijn voeten waren constant nat, en zijn lichaamstemperatuur zakte soms tot 34°C.
Hij had geen contact met de buitenwereld. Geen telefoons, geen nieuws, geen zon. Hij dacht dat hij bezig was met een spannende, zij het ietwat bizarre, veldstudie. De wetenschappelijke gemeenschap noemde hem destijds ronduit gek, vooral omdat hij zijn eigen protocol bedacht en financierde.
De eerste schok: tijd die vertraagt
Wat Siffre merkte, was dat zijn perceptie van tijd compleet ontregeld raakte. Hij deed psychologische tests terwijl hij er was, en de resultaten waren schokkend. Momenten die in werkelijkheid vijf minuten duurden, voelden voor hem aan als een kleine eeuwigheid.
Zijn interne klok rende op dat moment 2,5 keer trager dan de tijd buiten.
Maar de échte onthulling kwam toen hij dacht dat het experiment voorbij was. Hij was de grot ingegaan op 16 juli, met een geplande exit op 14 september. Toen het team boven hem riep dat het tijd was, dacht Siffre dat het pas 20 augustus was. Hij dacht dat hij nog een volle maand te gaan had, terwijl hij al weken over de afgesproken datum zat.
Het einde van de 24-uurscyclus
Zonder de externe prikkels van het licht, de zon, of zelfs het geluid van verkeer, begon zijn lichaam zijn eigen ritme te bepalen. Het kerndoel van chronobiologie is het begrijpen van de circadiaanse ritmes. Hier zag Siffre de natuurlijke cyclus kraken.
- In het begin verlengde zijn slaap-waakcyclus naar 24,5 uur.
- Tien jaar nadat dit avontuur, deed hij een soortgelijk (maar korter) experiment, waarbij zijn dagen toen zelfs 48 uur duurden!
- Hij wisselde periodes van 36 uur wakker zijn af met 12 uur slaap.
Zelfs na zo’n lange periode van desoriëntatie, kon hij achteraf in zijn dagboek geen verschil herkennen tussen een dag van 24 uur en een dag van 36 uur. Het lichaam compenseert, maar als je de externe signalen weghaalt, weet het niet meer hoe het zich moet gedragen. Dit is essentieel voor iedereen die in Nederland weleens met een flinke jetlag worstelt na een vroege vlucht, maar dan extreem toegepast.
Waarom dit verhaal nog steeds van belang is (Juist nu)
Hoewel sommigen Siffre’s methode ‘sensatiezuchtig’ vonden, bleek zijn werk van onschatbare waarde. Het was pure, ruwe data verzameld onder extreme omstandigheden.
Door zijn 'onderzoek' kregen het Amerikaanse en Franse leger interesse. Denk aan de Koude Oorlog: hoe houd je de bemanning van een nucleaire onderzeeër mentaal scherp wanneer hun dag-nachtritme volledig verstoord is? NASA analyseerde Siffre’s data.
Het werk van Siffre legt vandaag de dag de basis voor ons begrip van:
- Effectieve strategieën om jetlag te bestrijden.
- De invloed van slaapkwaliteit op celprocessen (zelfs bij de ontwikkeling van bepaalde kankers).
- Hoe wij op de lange termijn beter kunnen omgaan met ploegendiensten, iets wat veel kassamedewerkers of zorgpersoneel in Nederland dagelijks ervaren.
Siffre zelf zei ooit: "Grotten zijn een plek van hoop." Hij zocht naar mineralen, maar vond de fundamentele biologische wetten. Hoewel zijn extreme proeven door de risico’s waarschijnlijk niet snel herhaald zullen worden, blijft zijn ontdekking een krachtige herinnering dat ons lichaam een veel geavanceerder, doch kwetsbaar, klokwerk heeft dan we vaak denken.
Heeft u ooit gemerkt dat uw interne klok compleet anders loopt als u een weekend kampeert zonder wekker? Wat was voor u de langste periode die u zonder enig tijdreferentie heeft doorgebracht?
